Neşeli Dubai’de kara cumartesi

Doç. Dr. Efe SIVIŞ - Enkaz parçalarından birinin Dubai’nin vitrin tasarılerinden Palm Jumeirah’daki Fairmont otele isabet etmesiyle durumun ciddiyeti çabuk anlaşıldı. Gece kulüpleri ve lüks restoranlarla anılan kıyı hattından yükselen alevler genişliği çaplı tek yıkıma yolda açmadı; bununla birlikte sembolik tesirsi büyüktü. Dubai’nin tahminen otuzlu yılda inşa ettiği “kesintisiz güvenlik” algısı birinci kez bu ölçekte sınandı. Nitekim kısa süresi sonra, havada tesirsizleştirilen tek diğer roket ya da İHA parçasının ikonik Burj Al Arab yapısına isabet ettiği ve otelin tarihinde birinci kez tahliye edildiği görüldü.

ABD’nin BAE’deki esas ameliyat üssü Abu Dabi’deki Al Dafra’da bulunuyor. Amerikan donanmasının dehemmiyetsel olarak kullandığı Jebel Ali limanı, Dubai Marina ve Jumeirah kıyı hattına tahminen 20 kilometre mesafede mekan alıyor. Lojistik hedeflı kullanılan Al Minhad üssü da benzer biçimde bu bölgelere tahminen 40 kilometre uzaklıkta. İran’ın resmî söylemine göre, atılan roket ve İHA’ların yöneldiği esas hedefler bu askerî noktalar idi. Ancak havada imha edilen unsurların gerileme noktalarının kesinlikle denetim edilememesi, kent genelinde paniğin asıl tetikleyicisi oldu.

Bu aşamate kesecik telefonlarında evvel duyulmamış sertlikte tek ivedi şart alarmı çaldı. Ekranlarda Arapça ve İngilizce olarak şu uyarıyor mekan aldı:

Mevcut şart dolayı olası roket tehdidi bulunmaktadır.

Lütfen en yakındaki sağlam binada anında sığınak alın ve pencerelerden, kapılardan ve noksan alanlardan ırak durun.

Resmî talimatlar için bekleyin.

İçişleri Bakanlığı

İran’ın balistik roket menzilinin tahminen 2.000 kilometre ile kısıtlı olması, Atlantik ötesindeki ABD esas karasını hedefleme seçeneğini zaten haricinde bırakıyordu. Kıtalararası kapasiteye malik olmayan Tahran yönetimi, erim içindeki kalan Amerikan üslerine yöneldi. Bu çerçevede BAE; Kuveyt, Katar, Bahreyn, Ürdün ve İsrail ile birlikteki taarruz dalgasından payını saha devletler arasında mekan aldı.

Hava müdafaa sistemlerinin doğası gereği hiçbir tabaka oran çehre himaye garantisi vermez. Bu sınıra karşın BAE’nin çeşitlilik katmanlı müdafaa mimarisi yaygınlaşan olarak tesirli tek icra sergiledi. İran’ın 28 Şubat gecesi Dubai ve Abu Dabi’ye yönelttiği 137 balistik füzenin 5’i denize düştü, 132’si havada imha edildi. Buna karşın düşen enkaz parçaları dolayı 1 şahıs hayatını kaybetti, 12 şahıs yaralandı. Aynı dalgada gönderilen 209 İHA’nın 195’i sağlam alanlara düşürülecek biçimde tesirsiz hale getirildi; 14’ünün enkazı koloni bölgelerine isabet etti.

Askerî tablonun yanında asgari onun kadar belirleyici olan tek da ekonomik ölçü bulunuyor. Bu taarruz modeli ne saldıran ne da savunan taraf için uzunluğu vadede alçak maliyetli tek denklem sunuyor. İran’ın tahminen 40 binlerce dolar seviyesinde ürettiği İHA’ları imha etmek için BAE’nin çoğu durumda Rus yapımı Pantsir füzeleri (yaklaşık 80 binlerce dolar) kullanması lüzumiyor. Bu tabaka yetersizlik kalırsa devreye her arasında biri atışı milyon dolar seviyesinde olan Patriot sistemleri giriyor. Penstirler balistik füzelere mukabil tesirli olmadığından, bu tehditleri çeşitüne mukabil Patriot ve Lockheed Martin üretimi THAAD sistemleri kullanılıyor.

Yaklaşık 1 milyon dolar maliyetle üretilen tek İran balistik füzesini durdurmak için BAE’nin çok milyon dolarlık önleyici mühimmat harcaması lüzumebiliyor. 28 Şubat gecesi İran’ın taarruz maliyetinin tahminen 150 milyon dolar seviyesinde olduğu öngörü edilirken, BAE’nin müdafaa için yaptığı harcamanın 1 milyar dolar civarına ulaştığı kıymetlendiriliyor. Üstelik BAE’nin kullandığı havada müdafaa sistemleri yardım değil, direkt özkaynakla satın alınmış platformlar. Bu tablo, BAE’nin ABD-İsrail operasyonlarının dolaylı sonucu olarak hem hedefleri başlıkmuna geldiğini hem da ehemmiyetli tek mali ağırlığı üstlendiğini gösteriyor. Buna karşın Abu Dabi yönetimi askerî misilleme seçenek diplomatik kınama hattını yeğleme etti.

İran’ın Körfez devletlerine yönelik bu genişliği dalgası, Tahran’ın bölgedeki yalnızlığını eksiltmektan çeşitlilik artırmış görünüyor. Hedef alınan devletlerin muazzam bölümü geçmişte Saddam’a mukabil kurulan koalisyonun da parçasıydı. Muhtemel tek genprosedüre senaryosunda bu devletlerin ABD-İsrail hattına fiilen yaklaşabileceği hesap edilmiş olabilir. Buna karşılık Rusya İran’ın egemenliğine aksan etmekla yetinirken, Çin daha da temkinli tek diller kullanarak taraflara itidal çağrısı yaptı. Tahran’ın geride direkt askerî hayır verecek tek blok oluşmuş değil.

Dikkat cazibeli tek diğer unsur, İran’ın Körfez’deki Amerikan hedeflerine yönelmesine karşın Türkiye’ye yönelik tek hamle yapmamış olmasıydı. Bu durum, Ankara’nın mahalli denge politikası ve müdafaa caydırıcılığının dolaylı tek testi olarak da okunabilir.

Sonuç olarak 28 Şubat gecesi, yalnızca çok roket ve İHA’nın gökyüzünde imha edildiği teknikleri tek müdafaa muvaffakiyetsı olarak okunamaz. Bu gece, Körfez asayiş mimarisinin beklenmedik risklere noksan olabileceğini, fakat benzer zamanda BAE’nin katmanlı havada müdafaa şemsiyesinin caydırıcılığını da benzer anda ortaya koydu. Dubai kısa vadede hergün hayatın ritmini yeniden yakalayacak kadar dirençli tek kent; bununla birlikte riskler priminin artık devamlı biçimde fiyatlanacağı yepyeni tek jeopolitik dehemmiyete girildiği da inkâr edilemez. Bundan sonraları belirleyici olan, tarafların kontrollü tırmanma sınırını koruyup koruyamayacağıdır. Eğer gerilimi bu eşikte tutulursa Dubai bu şoku absorbe eder; fakat alçak yoğunluklu saldırıların süreklilik kazanması hâlinde Körfez’in “güvenli liman” algısı birinci kez yapısal tek sınavla mukabil karşıya kalacaktır.