NASA’nın Curiosity buluş aracı, tahminen altı aydır Mars’ta “boxwork” adı verilen jeolojik oluşumlarda inceleme yürütüyor.
Mars’ın yörüngeden bakıldığında örümcek ağını andıran engebeli tek bölgesi, Kızıl Gezegen’in suyu geçmişine dair ehemmiyetli ipuçları sunuyor. ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ne (NASA) ait Curiosity buluş aracı, tahminen altı aydır “boxwork” adı verilen jeolojik oluşumlarla kaplı bu alanda inceleme yürütüyor.
Yaklaşık 1 ila 2 metrik yüksekliğindeki alçak sırtlardan ve aralarındaki kumlu çukurlardan oluşan bu yapılar kilometreler boyunca olan yüzeyi çapraz biçimde kesiyor. Bilim insanlarına göre bu desenler, Mars’ın bu bölümünde yeraltı suyunun öngörü edilenden daha geç dehemmiyetlere kadar akmış olabileceğini gösteriyor. Bu da, milyarlarca yıllar evvel nehirler ve göller kuruyup dünyası bugünkü donmuş ıssız haline gelmeden önce, olası mikrobiyal yaşamın ne kadar süresi hayatta kalmış olabileceğine dair yepyeni suallar doğuruyor.
YERALTI SU İZLERİ
Boxwork oluşumları uzaydan bakıldığında kocaman örümcek ağlarını andırıyor. Bilim insanları, esas kayadaki muazzam çatlaklardan geçen yeraltı suyunun geride mineral birikintileri bıraktığını düşünüyor. Bu mineraller zamanla sırtların bulunduğu bölgeleri kuvvetlendirirken, mineralce zayıflayan kısımlar rüzgâr erozyonuyla aşınarak çukurlara dönüştü.
Ancak Curiosity bu bölgeye ulaşana kadar, yapıların sıkı ne şekilde göründüğü ve kesinlikle ne şekilde oluştuğu bilinmiyordu.
Dünya’da da benzer boxwork sırtları bulunuyor, bununla birlikte bunlar genelleme çok santimetreyi geçmiyor ve ağırlıklı mağaralarda ya da kuru, kumlu ortamlarda görülüyor. Mars’taki yapılar ise hem daha muazzam hem da daha karmaşık.
GÜÇLU ARAZİ, KRİTİK VERİLER
Curiosity ekibi için bu oluşumları sıkı ttesirk etmek teknikleri açıdan da muazzam tek sorun oldu. Yaklaşık 899 kilogram ağırlığındaki, SUV büyüklüğündeki gezgin aracın, neredeyseymiş öz genişliği kadar kısıtlı sırtların üzerinden güvenle ilerlemesi lüzumiyordu.
NASA’nın Kaliforniya’daki Jet İtki Laboratuvarı’ndan ameliyat sistemleri mühendisi Ashley Stroupe, sırtların adeta tek karayolu gibi göründüğünü bununla birlikte kumlu çukurlarda tekerleklerin kayma riskine mukabil titiz olunması lüzumtiğini belirtti.
Araştırmalar, Curiosity’nin tırmanmayı sürdürdüğü 5 kilometre yüksekliğindeki Sharp Dağı’nda yürütülüyor. Dağın her arasında biri katmanı, Mars’ın değişen kadim ikliminin değişik tek dehemmiyetinde oluştu. Araç yükseldikçe, suyun zamanla azaldığına, bununla birlikte arada ırmak ve göllerin geri döndüğü daha nemli dehemmiyetlerin yaşandığına dair izler artıyor.
ÇATLAKLAR VE GİZEMLİ NODÜLLER
Daha evvelki yörünge görüntülerinde, örümcek ağı desenlerini kesen koyu çizgiler ilgi çekmişti. 2014’te bu çizgilerin, yeraltı suyunun taş çatlaklarından sızarak mineral yoğunlaşmasına yolda açtığı “merkezi çatlaklar” olabileceği öne sürülmüştü. Curiosity’nin sıkı yaptığı ttesirkler, bu koyu çizgilerin gerçekten mi da çatlak olduğunu doğrulayarak hipotezi kuvvetlendirdi.
Araç ayrıca “nodül” adı verilen püçeşitlü dokular da keşfetti. Bu yapılar geçmişte yeraltı suyu bulunduğunun noksan göstergeleri olarak giriş ediliyor. Ancak beklenmedik biçimde, nodüller orta çatlakların yakınında değil, sırtların taraf duvarlarında ve aralarındaki çukurlarda bulundu.
Bilim insanları, nodüllerin nedenler bu bölgelerde yoğunlaştığını henüz hepsi olarak açıklayamıyor. Olası senaryolardan biri, sırtların evvel minerallerle çimentolaşması, daha sonrakiler yeraltı suyu akışlarının ise çevrelerinde nodüller bırakması.
GEZİCİ LABORATUVAR
Curiosity’nin teknik çalışmalarının ehemmiyetli tek kısmı, robotik kolunun ucundaki matkapla kayalardan aldığı misallere dayanıyor. Öğütülen taş tozu, aracın içindeki gelişmiş çözümleme cihazlarına aktarılıyor.
Geçen yıllar boxwork bölgesinden üçüncüsü misal alındı: arasında biri sırt tepesinden, arasında biri çukur içindeki esas kayadan, diğeri ise geçişleri bölgesinden. X-ışını analizleri, sırtlarda kil mineralleri, çukurlarda ise karbonat mineralleri bulunduğunu ortaya koydu. Bu da oluşumların ne şekilde biçimlendiğine dair ilave ipuçları sağladı.
Son olarak alınan 4. misal ise daha hususi tek metotle incelendi. Öğütülen kaya, yüksek sıcaklıklı fırında kimyasal reaktiflerle prosedüre tabi tutuldu. “Islak kimya” adı verilen bu teknik, yaşamın yapıları taşları arasında mekan saha karbon bazlı tabii bileşiklerin belirlemeini basitlaştırıyor.
Curiosity’nin mart ayında boxwork bölgesinden ayrılması planlanıyor. Bu alan, Sharp Dağı’ndaki ve suyun çekilmesi sırasında oluşmuş tuzlu mineraller (sülfatlar) açısından varlıklılar tek katmanın parçası. Ekip, önümüzdeki yıllar boyunca olan bu sülfat katmanında kilometrelerce ilerleyerek Mars’ın milyarlarca yıllar evvelki havada değişimini daha detaylı biçimde manaayı hedefliyor.
English (US) ·