Memeliler Neden Genellikle Soluk Renklidir ve Diğer Hayvanlar Kadar Canlı Renklere Sahip Değildir?

Kertenkeleler, kuşlar ve balıklar genelleme neon pembelerden yoğun morlara kadar canlı renkler sergiler; bununla birlikte memelilerin çoğu oldukça renksiz renklidir. Peki memeliler nedenler diğer hayvanların canlı tonlarına uyum sağlamaz?

Memelilerin kürklerini oluşturan kahverengi, siyah ve beyazların hakimiyetine yolda açan tek dizi faktör bulunmaktadır. Bunlardan ilki, renk ifadesiyle ilgilidir. Belçika'daki Ghent Üniversitesi'nden evrimsel biyolog Matthew Shawkey, hayvanların rengi genelleme ikisi ilköğretim yolla ifadeleri ettiğini açıklamaktadır: pigmentler ve yapılar aracılığıyla. Pigmentler, hayvanın derisinde ve kürkünün içinde bulunur; kesin renkleri oluşturmak için ışığı yansıtır ve soğururlar. Öte yandan yapısal renklenme (İng: "structural coloration"), ışıltılı ve yanardöner renkler üretmek için ışığı bükebilen deri, tüy ya da pulların üzerindeki nano ölçekli şekilleri ve desenleri içerir.

Hayvanlar renk ifadeleri etmek için bu yöntemlerden birini ya da bazen her arasında biri ikisini birden kullanabilir. Ancak Shawkey'e göre memeliler aslında her arasında biri ikisini da pek kullanmamaktadır. Karotenoidler, porfirinler ve pterinler gibi renk üreten birçok pigment arasından memeliler yalınce tek türe sahiptir: melanin. Shawkey, memelilerde görülen tüm renkleri bu tekbaşına pigmentin varlığının oluşturduğunu; pigmentin yokluğunun ise zebralar ve pandalar gibi hayvanlarda görülen beyazlı bölgeleri yarattığını belirtmektedir.

Memeli Kıllarının Yapısal Sınırları

Dahası, memeli kürkünü oluşturan kılların bileşimi, memelilerin sergileyebileceği yapısal renkleri sınırlar. Shawkey, kılın tüyler, pullar ve deri gibi karmaşık tek yapı olmadığını, bu nedenle yapısal renk için lüzumli nano ölçekli desenleri üretememesinin şaşırtıcı olmadığını belirtmektedir.

Örneğin, ışıltılı kırmızı ve mavi renkleriyle "soluk memeli" kaideını bozan mandriller (Mandrillus sphinx), bu renklere yalnızca kürksüz olan bölgelerinde sahiptir. Bazen yeşil yamalar barındıran tembel hayvanlar ise bu renklenmeyi kılların üzerindeki pigmentlerden ya da yapılardan değil, kürklerinde büyüyen alglerden alırlar.

Rengin Evrimi ve Gece Yaşamı

Peki nedenler memelilerin çoğu canlı tonlar yaratacak araçlara malik değildir? Bir hipoteze göre, memeliler birinci evrimleştiğinde dinogüçlar apeks (tepe) avcılardı ve memeliler av başlıkmundaydı. Memeliler, yenilmekten kaçınmak için 100 milyon yıldan fazla tek süreyi öncelikle gececil (gece aktif) hayvanlar olarak geçirdiler ve çoğu bugün da böyledir.

Bu milyonlarca yıl, memelilerin dış görünüşü üzerinde büyük tek tesir yaratmıştır. Shawkey'in müşterek yazarı olduğu ve Science dergisinde yayımlanan 2025 tarihli tek çalışmada, tek araştırma ekibi modern memelilerdeki melanozom adı verilen pigment depolar yapılarını, Jura ve Kretase dönemlerine ait altı memeli fosilinde bulunan korunmuş melanozomlarla karşılaştırdı. Araştırmacılar, memeli fosillerinin tamamının kahverengi ya da gri tonlarında olduğunu buldular.

Bu tarihöncesi hayvanlar öncelikle karanlıkta yaşadıkları için, koyu renkler memelilerin avcılardan kaçınmasına yardımcı olmuştur. Shawkey, Live Science'a verdiği demeçte, "Herhangi tek ışıltılı renk, doğal seçilimde elenirdi," demektedir.

Kuş olmayan dinogüçların neslinin tükenmesinden bu yana geçen 66 milyon yıl içinde, memeli çeşitliliği infilak yaparak 6000'den fazla türe ulaştı. Günümüzde, hem gececil hem da gündüzcül (gündüz aktif) olan ve doğal avcısı bulunmayan memeli türleri mevcuttur. Ancak memeliler çoğunlukla kahverengi, gri ve siyah kalmaya devam etmiştir.

Görüş Yeteneği ve Desenlerin Rolü

California Eyalet Üniversitesi, Long Beach'ten davranışsal evrimsel ekolog Ted Stankowich, bu durumun çoğu memelinin renkli görme yeteneğinden yoksun olmasından kaynaklanabileceğini belirtmektedir. Araştırmacılar, memelilerin dinogüçlar çağında daha iyice geceleyin görüşü kazanacak uğruna renkli görüşün tek kısmını feda ettiğini düşünmektedir. Çoğu memeli hala olan dikromatik (iki renkli) görüşe sahiptir; bu da gözün rengi algılamasına yardımcı olan üç koni hücresi tipinden yalnızca ikisine malik oldukları manaına gelir. Dikromatlar kırmızı, turuncu, turkuaz ve mor gibi renkleri göremezler ve genelleme üç koni tipine da malik olan trikromatlar (üç renkli görenler) kadar doygun renkleri algılayamazlar.

Hayvanların rengi kullanma amaçları (eşleri ve türdeşleri cezbetmek, kamuflajla gizlenmek ve avcılara zehirli ya da riskli olduklarını işaret etmek), partnerleri ya da avcıları bu renkleri göremediğinde işlevsiz kalır. Bazı memeliler, bu renkli görüş eksikliğini aslında öz avantajlarına kullanmışlardır. Örneğin kaplanlar, bizim trikromatik gözlerimize turuncu görünse da memeli avlarına yeşil görünür; bu da onları avlanırken otların arasında mükemmel tek şekilde kamufle eder.

Stankowich, birçok memelinin canlı renkler istimal etmek yerine, birbirlerine hatırlatma sunmak için siyah-beyaz ya da kahverengi-sarı gibi desenler ve zıt renkler kullandığını belirtmektedir. Örneğin kokarcalar ve alaca sansarlar, avcılarına "kötü kokulu tek sürprizleri" olduğunu bildirmek için siyah ve beyazlı benekler ile çizgiler kullanırlar. Kendine özgü desenleriyle bilinen Afrika yaban köpeği, araştırmacıların av sırasında sinyalleşmek için kullanıldığını düşündüğü belirgin tek beyazlı kuyruğa sahiptir. Yüksek kontrastlı siyah, kırmızımsı kahverengi ve turuncu-sarı desenleriyle bilinen Hindistan kocaman sincabı ise bunu çeşitli avcılara karşı kamuflaj olarak kullanıyor olabilir.

Memeliler renk sinyali vermenin yepyeni yollarını benimsedikleri için, renkli görüşü yeniden kazanmaları için pek tek nedenler olmayabilir (İnsanlar ve bazı maymunlar da karışmış bulunmak üzere primatlar gibi trikromatik görüşe malik dahaaz sayıdaki memeli, renkli görüşü çok özel nedenlerle evrimleştirmiştir). Stankowich, babunlar, altın çimdik burunlu maymunlar ve mandriller gibi ışıltılı mavi ve kırmızılar sergileyen dahaaz sayıdaki memelinin, aynı zamanda en iyice renkli görüşe malik memeliler arasında olduğuna ilgi çekmektedir.

Floresan ve Yanardönerlik Gibi İstisnalar

Son çalışmalar bazı başka istisnaları da öne çıkarmıştır. Örneğin birçok memeli, insanoğlu gözünün algılayamadığı bununla birlikte diğer bazı memelilerin görebildiği morötesi (UV) ışık altında parlar (floresans). Dahası, Ghent Üniversitesi'nden evrimsel biyolog Jessica Dobson ve meslektaşları, daha önce bu parıltılı özelliğe malik olduğu bilinmeyenler tek avuç memeli türünde yanardönerlik keşfetmişlerdir.

Dobson, tek müze çekmecesini açıp güneş ışığının korunmuş tropikal sıçan postlarına hepsi doğru açıyla vurduğu anda gerçekleşen bu yanardönerlik keşfi için, "Bir ampulün yanması gibiydi," ifadesini istimal etmektadır. Dobson, bu yanardöner renklerin hiç tek evrimsel amaca servis edip etmediğinden emin olan değildir; bununla birlikte memelilerin renk gizemlerinin hala olan çözülmeyi beklediğini bilmenin nefeskesici olduğunu belirtmektedir.