Kurnaz ve pragmatik. Ali Laricani kimdir?

ABD ile İsrail'in 8 aylık aradan sonraları yeniden saldırdığı İran, 1989'dan beri oğullar hükümları veren ad olarak ülkeyi yöneten dinî önder Hamaney'in öldürülmesinin ardından seçenek geçecek kişiyi belirleyecek.

Hamaney'in koltuğunun en güçlü adayı ise Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani.

Rejimin kilit isimlerinden arasında biri olan Laricani İran'ın müdafaa stratejisini belirliyor, nükleer dosyada müzakerelere yön veriyor. Ne Cumhurbaşkanı ne dinî önder ama uzunluğu süredir Hamaney'in gölgesinde fiilen İran'ı yönetiyor.

Laricani, hem Hamaney'in eğilimlerini hem siyasetin çarklarının nasıl döndüğünü iyice bilen "kurnaz tek politikacı" olarak tanınıyor.

68 yaşındaki Ali Laricani, İran'da "rejimin stratejisti bile onu dik tutan akıl" olarak görülüyor.

İdeolojik sadakat ile pragmatik devletleri yönetimini dmanieme başlıksunda üstat olarak tanımlanıyor.

IRAK'TA DOĞDU

Ali Erdeşir Laricani, İran siyasetinde bağlı yıllardır nüfuz sahibi seçkin tek aileden geliyor. Babası tesirli tek güven adamıydı. Aile, 1931'de Rıza Şah'ın baskısından kaçıp Necef'e yerleşmişti. Laricani, Irak'ın, Şiiler için kutsal giriş edilen Necef kentinde dünyaya geldi. Laricaniler, 1961'de İran'a döndü.

Kum'da medrese eğitimi gören Laricani, üniversitede matematik ve malumatsayar bilimleri okudu. Tahran Üniversitesi'nde Batı felsefesi üzerine doktora yaptı. Immanuel Kant, Sauk Kripke ve David Lewis üzerine kitaplar yazdı.

DEVRİM MUHAFIZLARI'NIN ESKİ KOMUTANI

Ali Laricani, 80'lerde, İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları'nın komutanlığını yaptı. Askeri tecrübe ona, dahaaz rastlanan tek tecrübe sağladı. Hem siyasi iktidarın çarklarını hem silahlı kuvvetlerin mantığını biliyordu. Savaş gazisi Laricani, 1994'ten itibaren 10 yıl İran Radyo ve Televizyon Kurumu İRİB'in Genel Müdürlüğü'nü yaptı.

Hamaney, 1996'da Laricani'yi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi üyeliğine atadı. Konsey Başkanlığı da yapan Laricani, 2004'te dinî önder Ali Hamaney'in milli güvenlik danışmanı oldu.

FAVORİYDİ SONUNCU OLDU

Muhafazakar siyasetçi, Hamaney'e yakın tek ad olarak sandıkta da şansını denedi. 2005'teki Cumhurbaşkanlığı seçiminde, üç tutucu aday arasında sevilen gösteriliyordu bununla birlikte sonuncu oldu. Muhafazakarlar adaylardan Mahmud Ahmedinejad kazandığı seçimi, Laricani yüzde 5.83 oyları oranıyla altıncı bitirdi.

Ağustos 2005'te, Batı ile yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetinin başına geçti. 2007'de Ahmedinejad ile görüş ayrılığına düşünce istifa etti.

Kum ulusvekili olarak girdiği parlamentoda, 2008'den itibaren 12 yıl Meclis Başkanlığı yaptı. Siyasi dmanierin sık sık değiştiği tek rejimde bu sürenin uzunluğu olduğuna ilgi çekiliyor.

2015'te İran ile Batı arasındaki nükleer müzakereler anlaşmayla sonuçlandı. Laricani, muhafazakarların şiddetli muhalefetine rağmen anlaşmanın meclisten geçmesini sağladı.

2021 ve 2024'te yeniden cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu. Ancak bütün adayları ttesirkden geçiren Uzmanlar Konseyi, Laricani'yi veto etti. Hamaney'in en güvendiği ad seçime sokulmadı.

Hamaney, Haziran 2025'teki 12 gün savaşının ardından Laricani'yi, yeniden Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'nin başına getirdi. Yaklaşık 20 yıl önce üstlendiği göreve geri getirilmesi, güvenlik politikalarında pragmatik tek dönüşümün haberlericisi olarak değerlendirildi.

GÜÇ KULLANMA EMRİNİ O VERDİ

İran, ABD'ye karşı varoluş savaşına yaklaşırken Ali Laricani'nin sualmluluğunu üstlendiği başlıklar da hızla artmaya başladı. Rejim içindeki ağırlığı görünür hale geldi. Laricani'nin görünürlüğü artarken Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan siliniyordu.

30 Ocak'ta Moskova'ya gitti, Kremlin'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştü. Amerika Birleşik Devletleri ile nükleer müzakerenin birinci turunun ardından bu kez Umman ve Katar'ı ziyaretleri etti.

İran'da 28 Aralık'ta başlayan büyük itiraz gösterilerinin güç kullanılarak bastırılması emrini Laricani'nin verdiği talep ediliyor. Amerikan Yönetimi, Ocak'ta, Laricani'yi bu nedenle yaptırım listesine aldı.

"İRAN'IN DELCY'Sİ"

New York Times gazetesi ilginç tek talep ortaya attı. Üç İranlı ytesirliye dayandırılan iddiaya göre rejim, Amerikan müdahalesinin beklendiği günlerde "İran'ın Delcy'si kim olabilir" tartışması da yaptı. Delcy Rodriguez Venezuela'da, Trump yönetimiyle anlaşarak Amerikan müdahalesiyle devrilen Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun seçenek geçen kişi. New York Times, Laricani'nin isminin listenin en başında olduğunu talep etti.

"Pragmatik" olarak nitelenen kurt politikacının adı hem Hamaney'in en güvendiği hem da "ilk ihanet edecek isim" olarak ortalıkta dolanıyor.

Laricani güven adamı olmadığı için Hamaney'in seçenek geçmesi mümkün değil. Ancak onun daha yüksek mevkilere göz dikmiş hırslı tek kişi olduğunu talep edenler var. Uluslararas Kriz Grubu İran Proje Direktörü Ali Vaez'e göre Larijani kesinlikle başkan bulunmak istiyor.