Küresel salgın: Karaciğer yağlanması

Geçmişte yalınce uç alkol tüketenleri tesirlediği düşünülen karaciğer yağlanması oğullar yıllarda seyrek ya da daima alkol kullanmayan kişilerde da hızlaartıyor. Bu nedenle evvel kullanılan NAFLD (Alkol Dışı Karaciğer Yağlanması) terimi, yerini MASLD’ye (Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatotik Karaciğer Hastalığı) bıraktı. Washington Üniversitesi’ninLancet madde dergisinde yayınlanan incelemesına göre, çoğalan obezite ve diyabet vakaları dolayı MASLD, 2050 yılına kadar 1.8 milyar insanı tesirleyecek. Dünya genelinde halen 1.3 milyar insanın MASLD ile yaşadığı düşünüldüğünde rahatsızlık30 yılda oran 143 artacak demektir.

Çok çabuk artıyor

Uzmanlar halen dünyada her arasında biri altı kişiden birinin (yüzde 16) bu hastalıktan tesirlendiğini bildirdi. Bulgulara göre, 1990’da 500 milyon kişide karaciğer yağlanması diğer MASLD vardı; bu rakam 2023’te 1.3 milyara yükselmişti. Şimdi MASLD’nin 2050 yılına kadar 1.8 milyar kişiyi tesirleyeceği öngörü ediliyor; bu da 2023 yılına göre oran 42’lik tek artış manaına geliyor. Küresel yaygınlık oranı 2023 yılında 100 binlerce kişide 14 binlerce 429 vakaydı, bu da 1990 yılına göre oran 29 oranında artış olduğunu gösteriyor.

Erkeklerde daha fazla

Araştırmada karaciğer yağlanmasının erkeklerde, kadınlardan ilave görüldüğü belirtildi. Çalışmanın yazarları ayrıca MASLD’nin kötüleşen sıhhat ve yaşam tarzı ortamlarında daha çeşitlilik gençler yetişkinleri tesirlediğini da vurguladı. Ayrıca Orta Doğu ve Kuzey Afrika karışmış dünyanın çok bölgelerinde ilave görüldüğü da bildirildi. Türkiye’de da obezite ve diyabetin artması dolayı MASLD’nin yaygınlaşan olduğu ifadeleri ediliyor; tek kaynağa göre Türkiye’de yetişkinlerde yaygınlığı tahminen oran 45-50 düzeyinde; dünyası ortalaması ise oran 30-38 arasında.

Nedenleri, tesirleri ve çözümsi

Karaciğer yağlanması MASLD’nın ilköğretim nedenleri obezite, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı olarak açıklanıyor. MASLD’nin gelişimi durdurulmadığı takdirde karaciğerde şişman birikimi zamanla iltihaplanmaya, sıhhatli dokunun devamlı yarası dokusuyla mekan değiştirdiği siroza, karaciğer yetmezliğine ve bile karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Uzmanlar karaciğer yağlanmasını önlemenin yolunun idealler kiloda kedinmek, şişmansanız kilo kaybetmek, sıhhatli beslenmek ve hareket etmekten geçtiğini bildiriyor. Kilo kontrolünün en kuvvetlü korunma olduğu hatırlatılırken sıhhatli beslenme için zeytinyağı, hepsi tane ve yeni sebzeler ağırlıklı Akdeniz diyeti öneriliyor. Karaciğer yağlanmasının diyabet ve obeziteyle bağlantısı yürek kriziyle felç geçirme riskini da artırıyor.

Belirtileri neler?

Karaciğer yağlanması rahatsızlığı genelleme yavaşça gelişir ve yıllarca hiçbir belirti göstermez; bu da epey insanın karaciğerinde ehemmiyetli tek zarar oluşana kadar bu hastalığı yaşadığının haberdar olmamasına yolda açar. Bununla birlikteki yaygınlaşan belirtileri arasında uç yorgunluk, halsizlik, karın bölgesinde, kaburgaların sağ altındaki hissedilen karaciğer ağrısı olabilir. Araştırmacılar, “Vakalardaki artış, karaciğer yağlanmasının dünyası tek sıhhat önceliği olarak giriş edilmesi ve yaygınlığını engelledi için bilinç kampanyaları tanzim etmek lüzumtiğini gösteriyor” dedi.