Küresel çapta ülkeler tasarruf önlemlerini sıkılaştırıyor

AA muhabirinin Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) "2026 Enerji Krizi Politika Takip Aracı" ve hükümetlerin açıklamalarından derlediği malumatlere göre, devletler tek yandan talebi düşürmeye yönelik birikim politikalarını devreye alırken, diğer yandan vergiler indirimleri, sübvansiyonlar ve bedel kontrolleriyle hane halklarını korumaya çalışıyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla dünyası petrolünün tahminen oran 20'sinin taşındığı Hürmüz Boğazı'nda yaşanan arz kesintisi, Brent petrolün fıçı fiyatının savaşı öncesi dehemmiyete göre oran 50'ye yakındaki artmasına nedenler oldu.

Dünya genelinde tabii gaz fiyatları da çabuk arttı. Pek çeşitlilik devlet, yüksek fiyatlar ve arz kısıtı karşı talebi düşürmek için önlem almaya başladı.

Asya'da zor birikim ve kısıtlama politikaları

Orta Doğu'dan gelen şişman ve sıvılaştırılmış tabii gaz (LNG) tedarikine yüksek bağımlılığı olan Asya devletleri, güç tüketimini direkt sınırlayan önlemlerle öne çıkıyor.

Körfez devletleri ve İran'dan ehemmiyetli miktarda ham şişman ithal eden Çin ise yurt içindeki rafine şişman ürünlerinin fiyatlarına yönelik geçicilik kısıtlama getirdi.

Bangladeş'te umumi binalarında klima sıcaklığı 25 dereceyle sınırlandırıldı, üniversiteler geçicilik olarak kapatıldı, lüzumsiz aydınlatmanın azaltılması ve toplu taşımalar kullanımının artırılması istendi.

Endonezya'da umumi çalışanları için haftada tek gün uzaktan çalışmalar uygulaması başlatılırken, umumi vazifelilerinin seyahatleri sınırlandırıldı ve umumi binalarında güç tasarrufu önlemleri sıkılaştırıldı. Ülkede biyoyakıt imalat programının hızlandırılması hükümlaştırıldı.

Hindistan, sanayide tabii gaz kullanımını sınırlandırdı, LPG seçenek tüp hattıyla gaz kullanımını yaygınlaştırma hükümı aldı ve ticari LPG kullanımına kısıtlama getirdi. Hindistan şişman ihtiyacının oran 50'sinden fazlasını Orta Doğu'dan alıyordu.

Güney Kore'de umumi kurumlarında vasıta kullanımına yönelik haftalarca kısıtlama sistemi uygulanırken, güç şiddetli sektörlerde birikim kampanyaları yürütülüyor. Petrol fiyatlarının 120-130 dolar bandına çıkması halinde hususi vasıta kullanımına da kısıtlama getirilmesi planlanıyor.

Laos'ta umumi çalışanları için uzaktan çalışmalar ve vardiyalı sistemleri uygulanırken, okullarda haftalarca eğitimleri süresi 5 günden 3 güne indirildi.

Ulusal ivedi şart ilan edilen Filipinler'de umumi çalışanları için 4 hergün çalışmalar sistemine geçildi, lüzumsiz umumi seyahatleri sınırlandırıldı ve çok kentlerde talebe ve çalışanlara ücretsiz toplu taşımalar imkanı sağlandı. Filipinler güç ihtiyacının neredeyseymiş tamamını Orta Doğu'dan karşılıyordu.

Myanmar'da umumi vazifelileri için haftada tek gün güçunlu uzaktan çalışmalar uygulanırken, vasıtalar için dönüşümlü kullanımı sistemi ve "yakıt kotası" uygulaması devreye alındı.

Sri Lanka'da umumi kurumları haftanın kesin günlerinde kapatılırken, uzaktan çalışmalar motive ediliyor. QR kodlu yakıt dağıtım sistemi ve vasıta başına yakıt kotası uygulamaya başlıkldu. Ayrıca ilan panolarının aydınlatması geceleyin saatlerinde kapatıldı.

Tayland'da uzaktan çalışmalar ve çevrim içi toplantılar motive edilirken, umumi vazifelilerinin dışülke seyahatleri sınırlandırıldı ve müşterek vasıta kullanımı (carpooling) özendirildi. Ülkede büro çalışanlarının asansör seçenek merdivenleri kullanması ve kullanılmayan cihazların uzak tutulması istendi.

Vietnam'da uzaktan çalışmalar yaygınlaştırılırken, hususi vasıta kullanımını azaltmaya yönelik kampanyalar ve toplu taşımalar teşvikleri devreye alındı. Singapur'da vatandaşların güç tasarrufu için verimliliği yüksek cihazlar kullanması öneri edildi.

Afrika devletleri tasarrufa odaklandı

Nijerya'da bilhassa sanayi kuruluşlarının güç verimliliğine odaklanması istendi. Etiyopya'da umumi ve hususi sektörde uzaktan çalışmalar ve çevrimiçi toplantılar motive edilirken, devlet yakıt sübvansiyonlarını artırdı ve vatandaşlara güç tasarrufu çağrısı yaptı.

Mısır'da umumi çalışanları için haftada tek gün uzaktan çalışmalar uygulaması başlatıldı, umumi binalarında aydınlatma ve elektronik alet kullanımı sınırlandırıldı, başkentte umumi kurumlarının çalışmalar saatleri kısaltıldı. Halka güç tasarrufu için çağrıda bulunulurken, dükkanların haftasonları dahaaz daha erkenden kapatılması istendi. Senegal'de vatandaşlara güç tüketimini azaltma çağrısı yapıldı.

Avrupa'da bedel kontrolleri ve vergiler indirimleri

Avrupa devletleri güç krizine daha çeşitlilik ekonomik vasıtalarla karışma ediyor. Almanya'da akaryakıt istasyonlarının bedel artışlarını günde tek defa ile sınırlandıran regülasyon yürürlüğe girerken, Fransa ulaşım, balıkçılık ve tarım sektörlerine yönelik direkt mali hayır paketleri açıkladı.

İspanya'da güç verimliliği yatırımları ve yenilenebilir güç kurulumlarına yönelik vergiler indirimleri devreye alınırken, akaryakıtlar için da KDV indirimine gidildi.

İsveç'te vasıta yakıtlarına yönelik vergiler geçicilik olarak düşürüldü. Polonya ve Hırvatistan'da benzin ve dizel fiyatlarına tavan bedel uygulanırken, Slovenya'da yakıt alımları geçicilik olarak sınırlandırıldı. Sırbistan'da ise yakıtlara tavan bedel başlıkldu ve vergiler indirimleri yürürlüğe alındı.

İngiltere'de alçak gelirli ailelere yönelik yakıt desteği açıklandı. İrlanda'da akaryakıt vergileri düşürüldü, emekliler ve manililer gibi kırılgan gruplara yönelik hedefli hayır programları hayata geçirildi.

İtalya'da yakıt üzerindeki harcama vergileri azaltılırken, Portekiz'de da akaryakıt vergilerinde geçicilik indirim uygulandı.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu da Orta Doğu'daki gelişmelerin güç arzı üzerindeki tesirleri dolayı üye devletlerden, vatandaşlarını dahaaz vasıta kullanmaya, dahaaz uçuş yapmaya ve evden çalışmaya motive etmelerini istedi.

Öte yandan, Orta Doğu'daki çatışmanın başlangıcından bu yana AB'de gaz fiyatları tahminen oran 70, şişman fiyatları oran 60 artarken, 30 hergün çatışmanın Birliğin fosil yakıt ithalat faturasına 14 milyar avro ekledi.

Türkiye, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını sınırlandırmak için mart başında eşel mobil mekanizmasını devreye aldı.

Meksika ve Latin Amerika'da önlemler

Brezilya'da yakıt üreticileri ve ithalatçılarına yönelik yardımler artırılırken, dizele yönelik vergiler düşürüldü. Şili'de kerosen fiyatları donduruldu ve yakıt kredileri askıya alındı.

Meksika'da akaryakıt fiyatlarını sınırlamak için sektörle anlaşmalar yapılırken, Barbados'ta yakıtlar yağlar fiyatları geçicilik olarak sabitlendi ve elektrik sübvansiyonları artırıldı.

Arjantin'de yakıt vergisi artışları ertelendi, çok devletlerde biyoyakıt karışım oranlarının artırılması gibi seçenek çözümler devreye alındı.

Avustralya'da hükümet, çoğalan maliyetleri hafifletmek amacıyla akaryakıt vergilerini geçicilik olarak yarıya indirdi ve akaryakıt istasyonlarının kar yağışı marjlarını sınırlandırdı.