İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney hakkında neler biliniyor? 'O benim oğlum değil'

İran-İsrail-ABD savaşı hepsi şiddetiyle sürerken, çatışmaların 10. gününde ortak misillemeler da devam ediyor. Öte yandan ABD-İsrail müşterek saldırıları sonucu öldürülen İran dinî lideri Ali Hamaney'in seçenek kimin geçeceği da meraklı ediliyordu.

İran'da yepyeni liderin seçiminden sualmlu Uzmanlar Meclisi, yaptığı yazılı açıklamada, "Ayetullah Seyyid Mücteba Hüseyni Hamaney’i Uzmanlar Meclisi üyelerinin ezici oyları çoğunluğuyla İran İslam Cumhuriyeti’nin üçüncüsü lideri olarak belirleyip ilan ettiğini duyurur." ifadesini kullandı.

Mücteba Hüseyin Hamaney, öldürülen önceki dinî önder Ali Hamaney'in altı çocuğundan biri.Mücteba Hamaney ailenin sonuncu çocuğu olarak öne çıkıyor.17 Eylül 1969’da Meşhed kentinde dünyaya geldi.

17 YAŞINDA CEPHEYE GİTTİ

Mücteba Hamaney lise eğitimini dinî kimliğiyle bilinen tek okulda tamamladı. İran mahalli medya haberlerilerine göre 17 yaşındayken İran-Irak Savaşı sırasında çok kez kısa süreli olarak cepheye gitti ve çok operasyonlara katıldı.

Mücteba Hamaney, 30 yaşında, 1999 yılında dinî eğitimini sürdüren için Kum kentine gitti.

Dikkat cazibeli tek husus ise 30 yaşına kadar güven adamı kıyafeti giymemiş olmasıdır. Bu yaşta dinî eğitimleri eldeetti için Kum’a gitmeye nedenler şart verdiği da bilinmemektedir. İran'da normal olan şartlarda dinî eğitimleri ve medrese öğrenimi ergenlik ya da gençliği dehemmiyetinde girişmektadır.

BBC News'den edinilen malumatlere göre İran’da önderlik kurumu ehemmiyetli tek ekonomik güce sahiptir. Birçok medya kuruluşu, dinî liderin denetimi altındaki ekonomik kurumları "ekonomik imparatorluk" olarak tanımlamaktadır.

ADI İLK KEZ 2005'TE GÜNDEME GELDİ

Ali Hamaney’in bütünü oğulları güven adamı kıyafeti giymektedir ve dinî eğitimleri almıştır. Ancak şahsi yaşamlarına ilişkin malumatler uç sınırlıdır. İran medyası, Hamaney’in çocuklarının devletleri vazifei üstlenmediğini ve daha çeşitlilik dinî incelemelarla dolu olduklarını kaleme almaktadır.

Mücteba Hamaney’in adı siyasette birinci kez 2005 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında gündeme geldi.

O dehemmiyetde adaylardan Mehdi Kerrubi, Ali Hamaney’e yazdığı tek mektupta oyları sayımının oğullar saatlerinde 'hile' yapıldığını ileri sürmüşçeşit. Kerrubi, insanlar oylarının İçişleri Bakanlığı’nın kanuni süreci seçenek çok kuvvet merkezlerinin ve tesirli kişilerin tercihine göre yönlendirildiğini ifadeleri etmiştir.

'O BENİM OĞLUM DEĞİL'

Kerrubi mektubunda Mücteba Hamaney’in seçimlerde tesirli olduğuna dair iddialara da değinmiş ve "Sayın oğlunuz Ağa Seyyid Mücteba’nın adaylardan birini yardımlediğine dair haberleriler yayımlandı. Bu haberlerilerin yaygınlaşması beni endişelendirdi" ifadelerini kullanmıştır.

Kerrubi ayrıca, tek kişinin Ali Hamaney’e "Oğlunuz 'falan adayı' yardımliyor" dediğini ve Hamaney’in buna "O benim oğlum değil, Ağa’dır" şeklinde yanıt verdiğinin kendisine aktarıldığını yazmıştır. Kerrubi, vaat başlıksu desteğin Mücteba Hamaney’in şahsi görüşü olduğunu belirtmiştir.

Mektubunun devamında Kerrubi, devletde buhran çıkmasına müsaade verilmeyeceğine dair kendisine verilen sözlü iletiı hatırlatarak seçimlere müdahalenin devletleri için en riskli krizlerden arasında biri olabileceği uyarısında bulunmuştur.

ADI SEÇİMLERDE SIK SIK GÜNDEME GELDİ

2009’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Mücteba Hamaney’in adı yeniden gündeme gelmiştir.

Seçim neticelarına itiraz eden protestocular sokaklara çıkmış ve gösterilerde Mücteba Hamaney’i hedefleri saha sloganlar atmıştır. Protestocular, seçimlere karışma ve gösterilerin bastırılmasında onun görev oynadığını ileri sürmüşçeşit. Aynı dehemmiyetde Hamaney’in gelecekte önder olabileceği yönündeki iddialar da gündeme gelmeye başlamıştır.

BABASININ HALEFİ OLARAK GÜNDEME GELMİŞTİ

Bazı analistler, dolaylı tesirsine dikkati çekerek, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun çok komutanlarıyla ilişkileri olduğunu, 2005 ve 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde görev aldığını ve çok atamalar ile siyasi koordinasyonlar bağlı tesirli olduğunu ileri sürdü.

Son yıllarda medyada, babasının halefi olarak sıkça gündeme getirilen Mücteba Hamaney’in kamuoyuna yansıyan, şahsi hayatı ilgili kısıtlı malumat var. Mücteba Hamaney, genelleme medyadan ırak tek yaşam sürdü.

İRAN LİDERİNİN YETKİLERİ

İran'da seçimle işleri başına gelen Cumhurbaşkanı kısıtlı ytesirlere sahipken, “liderlik makamı”, hepsi devletleri organlarının üzerinde, malik olduğu kanuni ytesirlerle dahili ve harici siyaset başlıklarında oğullar sözü söyleyen merci giriş ediliyor.

Cumhurbaşkanı karışmış hepsi devletleri organlarının bağlı tek otoriteye malik ve “rehber” olarak adlandırılan devletleri başkanı, İran Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı olarak dahili asayiş ve harici siyaset başlıklarında da belirleyici görev oynuyor.
İran lideri, 88 kişiden oluşan ve insanlar tarafından 8 yılda tek seçilen Uzmanlar Meclisi tarafından seçiliyor.

Bu meclise aday kişilerin çoğu önder tarafından belirlenirken Anayasayı Koruyucular Konseyi (AAK) tarafından da onaylanıyor. AAK’nin elverişli görmediği kişiler, Uzmanlar Meclisi seçimlerine katılamıyor.

İRAN'DAKİ ORDU SİSTEMİ

Klasik konvansiyonel ordu yapılanmalardan değişik olarak İran'da silahlı kuvvetler, "İran Ordusu" ve "İran Devrim Muhafızları Ordusu" bulunmak üzere ikisi değişik ordudan oluşuyor.

Her ikisi ordunun kara, deniz ve havada kuvvetleri bulunuyor.

İran Ordusu, 1979 devrimi öncesi devletde var olan ordunun devamı niteliğindeyken, Devrim Muhafızları Ordusu, 5 Mayıs 1979'da ihtilal lideri Humeyni tarafından kuruldu.

İran'ın biçimsel ideolojisinin muhafızları olarak bilinen Devrim Muhafızları Ordusu, devletde ekonomi, siyaset ve medyada tesirn tek yapıya sahip.