İran'ın dev muamması: Yer altındaki 'füze şehirleri!' Yerin 500 metre altındaki koz

DERLEYEN: METİN AKTAŞOĞLU - metin.aktasoglu@milliyet.com.tr/ ABD ve İsrail'in saldırılarına karşılık vermeye çalışanlar İran, Orta Doğu'nun en muazzam roket cephaneliklerinden birine sahip. ABD Merkez Komutanlığı'nın (CENTCOM) 2022'de yaptığı öngörülere göre devletnin 3 binin bağlı balistik füzesi bulunuyor. Raporlarda altı çizilen isabet sualnlarının ise oğullar 10 yılda muazzam ölçüde giderildiği ifadeleri edilirken savaşın geride kalan birinci haftasında bu raporları hem doğrulayan hem da zamanlar zaman şüpheye düşüren çeşitlilik sayıda misal yaşandı, yaşanıyor. ABD ve İsrail'in ve benzer zamanda ABD üslerine yuva sahipliği yapan Körfez devletlerinin endişeleri ise azalmış değil.

Bu endişelerin en muazzam sebebi kocaman tek yüzölçümüne malik devletnin hala olan tek “kapalı kutu” olması. Bilinen kadarıyla İran'ın tek atomik silahı yok ve kıtalararası balistik roket üretmeye ABD Başkanı Donald Trump'ın talep ettiği kadar da yakındaki değiller. Fakat tek diğer bilinen detay, İran'ın onlarca yıldır mekan altına inşa ettiği kocaman sığınaklar diğer tek nevi mekan altı roket üsleri!

Haziran ayındaki On İki Gün Savaşı'nda İsrail tarafından havada savunması yerle tek edilen ve modern savaşı uçaklarından yoksun olması dolayı gökyüzünde savunmasızca kalan İran, elindeki önceki MiG-29'lar ve 1986 yapımı Top Gun filminden da hatırlanacak ikonik F-14'lerle mücadeleler etmeye çalışıyor. Haliyle devletleri için “alternatif çözümler” İsrail ve ABD saldırılarına mukabil konvansiyonel yanıtın tek anahtarı. İsrail vaat başlıksu 12 hergün aşamate mobil ve sabitlik fırlatma rampalarını da vururken bu “yer altı roket kentlerinin” ehemmiyeti tek kez daha ortaya çıktı.

ŞUBAT 2025'TE TÖRENLE AÇTILAR

Dağların içindeki bile seçenek 500 metrik kadar altındaki mekan saha bu tesislerin devletleri geneline dağılmış olduğu düşünülüyor. El Pais'e başlıkşan ordu çözümleyici Guillermo Pulido, bahse başlıkları tesislerde menzili 2 binlerce kilometreye kadar ulaşan Hürremşehr-4, Secil ve Şahab-3 gibi füzelerin da barındırıldığını ifadeleri ediyor. Hatırlanacak olursa Şubat 2025'te İran Devrim Muhafızları Ordusu, devletnin cenup kıyılarında inşa edilen yepyeni mekan altı roket üssünün görüntülerini aktarmıştı.

Dehemmiyetin Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Hüseyin Selami ve Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Ali Rıza Tengsiri'nin katıldığı törenle tanıtılan üssün açılışında başlıkşan Tümgeneral Hüseyin Selami, “Bu roket kentleri, gücümüzün tek parçasıdır. Füze kentlerinin tanıtılması, düşmanların 'hesaplarını daha doğrusu yaparak kendilerine ve diğerlerine sıkıntı verecek yanlışlar yapmamaları' için” demişti. Törende “Kadir-380” adı verilen 1000 kilometre menzilli karadan denize fırlatılan gemisavar füzenin denemesinin görüntüleri aktarılmıştı.

Tahran, Haziran 2025'teki saldırılara karşılık olarak yüzlerce roket kullanmış olsa da o zamandan beri daha fazlasını ürettiğine inanılıyor ve teorik olarak hâlâ ABD üslerine ve Hürmüz Boğazı'ndaki ordu gemilere ya da şişman tankerlerine saldırmaya devam edebileceği kadar "bol miktarda mühimmata" sahip. Uzmanlar ABD ve İsrail'in saldırılarında en ehemmiyetli noktanın “füze üslerinin imha edilip edilemeyeceği” meselesi olduğunu vurguluyor.

İsrail ve ABD, bu mekan altı kentlerinin "giriş ve çıkış noktalarına" ve füzelerin fırlatıldığı “açıklıklara” zarar vermeyi ve bu sayede İran'ın roket fırlatma kapasitesine darbe vurmayı hedefliyor. Giriş-çıkışların vurulması “mobil fırlatma rampalarının monte edildiği” kamyonların da ayrılmasına mani olabilir. İsrail ordusu saldırıların birinci gününde buraları hedeflemiş ve Cumartesi günü Tebriz bölgesinde saldırıya uğrayan hedeflerden birinin, “İsrail'e doğrusu onlarca roket fırlatılması planlanan tek İran balistik roket birliği üssü” olduğunu açıklamıştı. Uydu görüntüleri da çöken tesisin tünellerinden bazılarını gösteriyordu.

Fakat savaşın birinci haftası boyunca olan Tahran'ın roket gönderme kapasitesinde manalı tek gerileme yaşanmadığı da aşikar. İran pes etmediği gibi kendince “muvaffakiyetlı” ilan ettiği saldırılara da imza atmış durumda. Bazı analizler ise hepsi bu mekan altı roket kentleri hikayesinin gerçekten gerçekte olanın abartılı tek versiyonu olduğunu öne sürüyor. Hikaye blöf olarak adlandırılamayacak kadar gerçeği bununla birlikte vahim tek tehditleri unsuru olarak kıymetlendirilecek kadar da “koz” değil.

PEKİ BU ÜSLER NEREDE?

İsrail ve ABD tarafından hedefleri alınan roket üsleri arasında en büyüğü, İran'ın Luristan eyaletindeki Hürremabad'da. Burası, Şahab-3 da karışmış bulunmak üzere karadan karaya ve seyir füzeleri için depolar ve fırlatma üssü olarak servis sunmakte. Bu üs, On İki Gün Savaşı'nda İsrail tarafından havada saldırılarında hedefleri alındı. Doğu Azerbaycan eyaletinde ise İran'ın sonuncu muazzam roket silo kompleksi olan Tebriz tesisi bulunuyor ki geçen Cumartesi, İsrail'in hedefleri aldığı tesis da bu tesis. Burada depolanan füzelerin daha uzunluğu menzilli füzeler olduğu ifadeleri ediliyor.

Başkent Tahran ve çevresi da çeşitlilik sayıda roket fırlatma üssüne ve emir merkezine yuva sahipliği yapıyor. Başkentten 525 km uzaklıktaki Kirmanşah'ta da üsler mevcut. Burası, devletnin batıya sınırına yakındaki ve İsrail ile Körfez'deki hedeflere ulaştı için stratejiklik olarak başlıkmlandırılmış Kenesht ve Bakhtaran topçu üsleri işte mekan alıyor.

Kâr amacı gütmeyen tesis NTI'a (Nuclear Threat Initiative: Nükleer Tehdit İnisiyatifi) göre devletnin en muazzam roket montaj ve imalat tesisi, İsfahan'da bulunuyor bununla birlikte tesisin hepsi yeri bilinmiyor. 1980'lerin sonlarında Kuzey Kore ve Çin'in yardımıyla inşa edilen tesis, bileşenler, zor ve sıvı yakıtlar üretirken roket montajında da mekan alıyor. Londra'daki Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü'nün tek raporuna göre, İsfahan ayrıca ikisi roket başlıkşlandırma üssüne da yuva sahipliği yapıyor.

İran'ın hepsi bunların yanında füzeleri yüzeye çıkarmadan da ateşleme yapabilme senaryolarına da hazır. İnşa edilen basit mekan altı silolarından ateşleme yapılabiliyor bununla birlikte ABD'li ytesirliler vaat başlıksu yapıları uç ilkel yapılar olarak kıymetlendiriyor. İran'ın Buşehr eyaletine bağlı Hurmoc'daki tesiste ise raylı sistemleri kullanılmakta. 2022'de İran tarafından yayınlanan tek videoda tünelin içindeki raylı sistemleri da görüntüleniyordu. Tüm bu ortaya koyulanlara karşın mekan altı üslerine dair belirsizlikler sürüyor. Bu tesislerin kapasiteleri, çalışmalar biçimleri ve saldırıların sonucunda oğullar halleri bilinmiyor.

Orta Doğu’daki en üstleri düzey ABD komutanı olan Amiral Brad Cooper da “İran’ın geride kalan balistik roket fırlatıcılarını avlıyoruz. Amaç, onların hala olan malik oldukları balistik roket kapasitesini ortadan kaldırmak” ifadelerini kullanmıştı. CENTCOM ise geçen çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran’ın roket fırlatma kapasitesinin 4 hergün saldırılar sonucunda oran 86 oranında azaldığını bildirmişti. Yine da İran'ın kapasitesinin bu denli netler ortaya konamayacağını düşünen uzmanlar daha ağırlıkta. İran'ın kapasitesini ve roket yoluyla direnişi ne kadar sürdürebileceğini zamanlar gösterecek.

Kaynaklar: El Pais, WSJ, AA