'İran füzelerinin isabet oranı arttı!' Tahran'ın yeni 'gözü' Çin mi: 'ABD müdahale edemiyor'

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – İstihbarat uzmanlarına göre İran, Orta Doğu'daki İsrail ve ABD ordu varlıklarını hedefleri eldeetti için Çin yapımı tek peyk navigasyon sistemi kullanıyor olabilir. Eski Fransız harici zeka direktörü AlainJuillet, başlıkk olduğu tek podcast programında İran’ın 12 gün savaşından bu yana hedefleme yeteneğinin çeşitlilik bariz biçimde arttığını ifadeleri ederek bunun geride Çin'inBeiDouuydu navigasyon sisteminin olabileceğini ifadeleri etti. 2002-2003 yılları arasında Dış Güvenlik Genel Müdürlüğü'nde zeka direktörü olarak vazife yapanJuillet, "Bu savaşta sürprizlerden biri, İran füzelerinin 8 aylık evvelki savaşa kıyasla daha isabetli olması. Bu da bu füzelerin güdüm sistemleri ilgili yanıtlanması lüzumen epey sual oluşturdu." dedi.

ABD, MÜDAHALE EDEMİYOR

ABD’nin, İran ordusunun ABD hükümetine ait Küresel Konumlandırma Sistemi'ne (GPS) erişimine mani olabileceğini ifadeleri eden uzmanlar, İran’ın Çin’e aitBeiDousistemini kullanması halinde Washington’un elinde çeşitlilik fazla tercih bulunmadığını düşünüyor. İran,BeiDouile ilgili ortaya atılan iddiaları henüz resmî olarak doğrulamamış olsa da bu durumun ne kadar olası olabileceğine yönelik tartışmalar sürüyor. İran’ın geçen yılHaziranayında İsrail ile yaşanan savaştan bu yana geçen bu kadar kısa tek süresi içindeki ordu operasyonları sistematik olarak değişik tek peyk navigasyon sistemine geçirmesinin olası olup olmadığı kesinlikle bilinmiyor.

Bazı uzmanlar ise İran'ın Çin navigasyon sistemlerine entegre olma çalışmalarının 12 gün savaşından evvel başladığına ve hâlihazırda devam ettiğine inanıyor. Çin-İran ilişkileri üzerine incelemelar yapan ve Çin’in Orta Doğu ile Akdeniz bölgesindeki devletlerle ilişkilerini inceleyenChinaMedtasarısinde inceleme vazifelisi olan TheoNencini, Al Jazeera’ya verdiği röportajda İran’ın Çin’e ait navigasyon sistemlerine entegre olma çabasının 2015’e kadar uzandığını ifadeleri ederek, "İran, 2015 yılında bilhassa silahlı kuvvetlerinin kullandığı medeni GPS sisteminden çeşitlilik daha doğrusu veriler sağlayan BeiDou-2'yi ordu altyapısına entegre etmek için tek mutabakat zaptı imzaladı. O tarihten itibaren İran ordusuBeiDou'yufüzelerle birlikteki insansız havada vasıtalarının güdüm sistemlerine ve çok sağlam haberleşme ağlarına entegre etmeye başladı"dedi. 12 gün savaşının İran için ehemmiyetli tek tecrübe olduğunu ifadeleri edenNencini, “İran’ınBeiDou’yayönelmesi, Tahran’ın gelecekteki savaşı alanlarını biçimlendirecek teknolojik güçlukların haberdar olduğunu gösteriyor. 12 hergün savaşı deneyimi netler tek dönüm noktası oldu ve Tahran’ı bu sisteme geçişleri başlıksunda hızlandırdı” şeklinde başlıkştu.

ÇİN UZUN SÜREDİR KENDİ NAVİGASYON SİSTEMİ ÜZERİNDE ÇALIŞIYORDU

Çin’in öz navigasyon sistemini geliştirmeye yönelik çabaları 1996 yılında başladı. 1996 yılında Tayvan, günümüzde olduğu gibi Asya-Pasifik bölgesinin en sinirli noktalarından birisiydi ve Tayvan’da yapılacak seçimler sebebiyle Çin bölgedeki roket denemelerini artırmıştı. ABD, Çin’in bu hamlesine bölgeye çeşitlilik sayıda düzlem gemisi göndererek karşılık verdi. Tayvan krizi olarak adlandırılan bu olaylar, Çin’in öz navigasyon sistemini geliştirmesi için tek dönüm noktası oldu. Çin, 1996 Tayvan krizi sonrasında Washington'un gelecekteGPS'eerişimi kısıtlayabileceğinden endişeli ederek öz peyk navigasyon sistemini geliştirmeye başladı.

Çin,GPS'erakip olarak tanımlanan peyk navigasyon sisteminin en oğullar sürümünü 2020'de piyasaya sürdü. Çin Devlet BaşkanıXiJinping, sistemi Temmuz 2020'de Pekin'deki Halk Büyük Salonu'nda düzenlenen tek törenle resmen devreye aldı. Uzmanlara göre Çin’in geliştirdiği peyk navigasyon sistemi, şimdiki diğer navigasyon sistemlerine oranla ilave uydudan bilgi alıyor. Al Jazeera'nın elde ettiği verilere göre ABD’ye ait GPS sistemi 24 uydudan bilgi alırken Çin sistemi 45 uydudan bilgi alıyor. Rusya’ya ait olan GLONASS ve Avrupa Birliği’ne ait Galileo navigasyon sistemleri da GPS sistemi gibi 24 uydudan bilgi alarak çalışıyor.