Hürmüz krizinin kurtarıcısı Rusya petrolü mü olacak?

İsmail Şahin - ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırıları sonuncu haftasına girerken, İran da her arasında biri gün Körfez devletlerindeki Amerikan üsleri, ordu noktalar ve şişman tesislerini vurmaya devam ediyor ve şişman ticaretinin oran 25’inin yapıldığı Hürmüz Boğazı’ndan tanker geçişlerine müsaade vermiyor. Çatışmaların başlamasından bu yana Hürmüz’den yalınce 9 tane şişman gemisi geçtiğini belirtilirken, Brent petrolün fıçı fiyatı yalınce evvelki gün oran 10 artarak 94.5 dolara kadar çıktı. 92.60 dolarda dmanienen petrolün pazartesinden bu yana artışı oran 35’e ulaştı. Bu 1983 yılından bu yana petrolde bu kadar kısa sürede görülen en muazzam sıçrama.

Devamı gelebilir

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın uzak kalmasından en çeşitlilik tesirlenen devletlerin başında gelen ve şişman ihtiyacının oran 60’ını bu kanaldan sağlayan Hindistan için Rusya petrolü satın alabilmesine yönelik 30 hergün geçicilik muafiyet hükümı aldı. Ancak, bu hat yalınce Hindistan’ın değil başta Çin bulunmak üzere Japonya, Pakistan ve diğer Asya devletlerinin da en muazzam şişman tedarikçisi. Hatta Çin, Katar’dan çıkartılan tabii gazın oran 82’sinin tekbaşına alıcısı başlıkmuda. Hal böylece olunca savaşın birinci başında 4 haftada biteceği açıklamasında bulunan Donald Trump yönetimi, operasyonların uzama ihtimali ve Hürmüz Boğazı’nın daha uzunluğu uzak kalma ihtimaline mukabil her arasında biri çeşitlü seçeneği kıymetlendiriyor.

Yaptırım gevşiyor mu?

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Ortadoğu’daki savaşın güç piyasalarını sarsmasının ardından Washington’un Rus petrolüne yönelik çok yaptırımları kaldırmayı kıymetlendirdiğini söyledi. Bessent, Fox Business’a verdiği röportajda “Yaptırım altındaki çok Rus petrolünü müeyyide listesinden çıkarabiliriz. Denizde bekleyen çehre milyonlarca fıçı şişman var ve bunların serbest bırakılması piyasaya arz sağlayabilir” açıklamasında bulundu. Washington yönetimi, bu adımların Rusya’ya yönelik yaygınlaşan müeyyide politikasını gevşetmek manaına gelmediğini, yalınce halihazırda denizde bulunan şişman sevkiyatlarını kapsadığını belirtiyor.

Çin rahatsız oldu

Kremlin ekonomik danışmanı Kirill Dmitriev ise toplumsal medyada yaptığı açıklamada Batı yaptırımlarının dünyası iktisat için zararlı olduğunu belirterek başlıknun ABD ile görüşüldüğünü ifadeleri etti. Uzmanlar, Çin’in şişman satın alma ihtiyacının artık başlıca tedarikçiler arasında en çeşitlilik Rusya’ya dayandığını, İran ve Venezuela’nın bu talebi karşılamada yetersizlik kaldığını belirtiyor.

Savaşın kazananı Putin

Bu tartışmalar yaşanırken Kremlir Sözcüsü Dmitry Peskov, Rus petrolüne bilhassa Hindistan ve Çin başta bulunmak üzere Asya ve Uzakdoğu devletlerinden şiddetli istek gelmeye başladığını ifadeleri etti. Putin yönetimi ayrıca Avrupa’ya tabii gaz satmayı tamamlanmış durdurabileceğini ve tüp hatları kanalıyla bu petrolü Asya devletlerine taşımayı planladığını kaydetti.

Bloomberg yazarı Mark Champion, ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışmasında Putin’i bu krizin “tek tartışmasız galibi” olarak nitelendirerek, “İran’la savaşı Kremlin için bundan daha elverişli tek zamanda başlayamazdı” kıymetlendirmesi yapmıştı. Siyasi analistler bu savaşın en muazzam kazananının Rus önder Putin olduğu artık sıkça dile getirilmeye başladı. Bu yılki bütçesini petrolün 60-70 dolar bandında olacağı öngörüsüyle hazırlayan Kremlin’in 100 dolara dayanan fiyatlar sayesinde kasasına milyarlarca dolar para akışı olacağı belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı, dünyası petrol, gaz ve deniz taşımacılığının en eleştirel kısıtlı boğazı. Küresel şişman sevkiyatının tahminen oran 20’si ile dünyası LNG (sıvılaştırılmış tabii gaz) arzının tahminen oran 30’u buradan geçiyor. Günde vasat 20 milyon fıçı şişman bu boğazdan geçiyor. Boğazın genişliği 33 kilometre ama, gemilerin rotası 3 kilometrelik gidiş geliş kanallardan oluşuyor.

Petrol haftaya 100 doları aşar

Dün akşam şiddetli İran saldırısına maruz kalan Körfez devletleri depolar kapasiteleri dolduğu için neredeyseymiş tamamlanmış şişman ve tabii gaz üretimine ara verdi. Uzmanlar Hürmüz’ün önümüzdeki hafta da uzak kalması dumununda petrolün fıçı fiyatının 100 doları aşacağı uyarısında bulundu. Hürmüz’ün tek gün uzak kalmasının maliyeti ise 1.68 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Körfez devletleri ise Hürmüz’ün uzak kalması yüzünden her arasında biri hafta milli gelirlerinin oran 1.4’ünü kaybediyor. Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi, şişman fiyatlarının önümüzdeki haftalarda fıçı başına 150 dolara kadar yükselebileceğini söyledi.

ABD benzinin galon fiyatının 3.5 dolara çıktı

ABD’de benzinin vasat galon fiyatı 3.5 dolara dayandı. Bazı eyaletlerde 4 doları aytığı belirtiliyor. Normalde 2 dolar ve altındaki seyreden benzinin galon fiyatının 3.5 dolar olması Trump yönetimi için bütünü zamanların zirvesi oldu. Bu şart benzer zamanda Trump’a da desteği aşağıya yönlü çekebilecek nitelikte.

Füzeler Ukrayna seçenek Körfez’e gidiyor

İran savaşı Ukrayna’nın ABD’den gereksinim duyduğu mühimmat kaynaklarını tüketiyor.Wall Street Journal’ın haberleriinde, Kiev’in havada savunması için önleyici roket belirleme etmekta kuvvetlük çektiği belirtiliyor. Bu şart Rusya’nın işini basitlaştırıryor. Habere göre ABD ve Körfez devletleri, savaşın birinci günlerinde İran’ın saldırılarını püskürtmek için yüzlerce önleyici roket ateşledi. Kiev ise drone’ları ve Rusya’nın hipersonik füzelerini püskürtmek için da Patriot füzelerine gereksinim duyuyor. AB devletleri Brüksel’de yapılan uzak toplantıda dünyası interceptor stoklarının çabuk azaldığı uyarısında bulunmuştu. İran ve Rusya’nın şiddetli biçimde kullandığı Shahed-136 tipi kamikaze droneların maliyeti tahminen 20 binlerce dolar seviyesinde. Buna karşılık ABD yapımı Patriot PAC-3 önleme füzelerinin tek tanesi tahminen 4 milyon dolara mal oluyor. Rusya ve Ukrayna arasında ABD arabuluculuğunda yürütülen müzakereler da İran’daki çatışmalar dolayı şimdilik askıya alındı.