Hürmüz Boğazı'nın kapanması Asya’yı doğrudan, küresel ekonomiyi zincirleme etkileyebilir

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, geçen yıllar hergün vasat 20 milyon fıçı ham şişman ve şişman ürününün taşındığı Hürmüz Boğazı, dünyanın en eleştirel şişman geçişleri noktalarından arasında biri başlıkmunda bulunuyor. Dünya deniz yoluyla yapılan şişman ticaretinin tahminen oran 25'inin Boğaz'dan geçmesi ve seçenek güzergahların kısıtlı olması nedeniyle, Hürmüz Boğazı üzerinden akışlarda yaşanacak kesintiler dünyası şişman piyasaları açısından muazzam neticelar doğuruyor.

St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi, AA muhabirine yaptığı kıymetlendirmede, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en fazla tesirlenecek devletlerin Körfez'den şişman ithalatına muazzam ölçüde bağlı olanlar olacağını belirterek, "Özellikle Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi muazzam Asya ithalatçıları kısa vadede vahim arz kesintileriyle mukabil karşıya kalabilir. Avrupa da tesirlenir, bununla birlikte ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına kısmi çeşitlendirmesi sayesinde tesirlenme derecesi dahaaz aşağıya olur. ABD ise çoğalan dahili üretimi sayesinde direkt tesirlenmeyecek olsa da, dünyası bedel tesirleri ABD ekonomisine buna karşın yansıyacaktır." dedi.

Kısa vadede, dünyası şişman piyasalarının riskler primi ve ihtiyati stoklar davranışları dolayı sivri tek bedel sıçramasıyla reaksiyon verdiğini ifadeleri eden Cozzi, geçicilik tek kesintinin bile Brent şişman fiyatlarında çift haneli artışlara yolda açabileceği uyarısında bulundu.

Cozzi, vadeli yöntem piyasalarının hem anlık kıtlığı hem da jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak güç ve taşımacılık piyasalarında oynaklığı artıracağına dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"Tarihsel benzerlikler arasında 1973 şişman ambargosu, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı ve daha yakındaki zamanda 2019’daki Suudi şişman tesislerine yapılan saldırılar sayılabilir. Ancak günümüz dünyası şişman piyasası daha mali olarak entegre ve spekülatif dinamikler, kısa vadeli bedel hareketlerini yalnızca bedensel arz şokunun ötesinde artırabilir."

Daha genişliği makroekonomik tesirlerin ise Hürmüz Boğazı'ndaki kesintinin süresine bağlı olacağına hatırlatma eden Cozzi, "Kısa süreli tek kesinti ilkönce şişirme baskısı yaratır ve ulaşım ile güç maliyetlerini yükseltir. Ancak uzunluğu süreli tek kapanma, bilhassa güç ithalatçısı gelişen olan devletlerde dünyası büyümeyi vahim biçimde yavaşlatabilir ve gelişmiş ekonomilerde orta bankalarını para gevşemesini ertelemeye güçlayabilir." diye başlıkştu.

"Rafineriler kısıtlı arz için birbirleriyle yarış etmek güçunda kalacak"

Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları'nda Rafineri, Kimyasallar ve Petrol Piyasalarından Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı ve Downstream Küresel Uzmanı Alan Gelder ise Boğaz’ın kapanmasının 2 Mart'ta şişman fiyatlarında tahminen oran 10 yükselmeye sebep olduğunu anımsatarak, rafine ürünlerde ehemmiyetli tek prim oluşmasına nedenler olduğunu söyledi.

Kapanma tesirsinin ham petrolden ziyade mahsul tarafında daha kuvvetlü hissedildiğini belirten Gelder, bunun nedeninin oğullar haftalarda ABD-İran gerilimi dolayı ham şişman fiyatlarının zaten yükselmiş olması, buna karşın rafine mahsul fiyatlarının benzer ölçüde artmamış olması olduğunu söyledi.

Gelder, Hürmüz Boğazı’nın dünyası şişman arzının tahminen oran 15'i için esas arter başlıkmunda olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti: "Boğaz’ın (uzun süre) kapanması dünyası rafineri sektörü için ham şişman bulunabilirliği bağlı vahim tesir yaratır. Uzun süreli kapanma durumunda fiyatlar yüksek seyredecek, nedeniyle Orta Doğu dışındaki yedek imalat kapasitesi talebi karşılamaya yetmeyecek ve rafineriler kısıtlı arz için birbirleriyle yarış etmek güçunda kalacak. Bu senaryoda stratejiklik şişman stokları devreye alınarak tesir hafifletilmeye çalışılsa da, nihai olarak olarak dünyası arz-talep dengesi yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacak ve uzunluğu süreli kapanmada istek yıkımı gerçekleşecektir. Ancak böylece tek senaryonun gerçekleşmesini beklemiyoruz, zira ABD'li tüketiciler yüksek benzin fiyatlarına mukabil hassastır ve bu şart bilhassa da bu yıllar yapılacak ara seçimler göz önünde bulundurulduğunda, yönetimdeki ABD hükümeti için siyasi olarak negatif neticelar doğurur."

Piyasalar için belirsizlik devam ediyor

Gelder, uzunluğu vadede şişman fiyatlarının çatışmanın seyrine bağlı olarak değişeceğini, bununla birlikte kısa vadede yukarıya yönlü risklerin yoğun bastığını söyledi. Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemiler trafiğinin kısıtlı kalması dolayı önümüzdeki günler ve haftalarda bedel artışının devam etmesinin beklendiğini ifadeleri eden Gelder, "Boğaz ikisi hafta uzak kalırsa şişman fiyatları fıçı başına 100 dolar seviyesine ulaşabilir." dedi.

Gelder, Boğaz'ın yeniden trafiğe açılması halinde fiyatların şimdiki seviyelerin altına gerilemesini öngörü ettiklerini, bunun ilköğretim nedeninin OPEC dışı arz artışının 2026'da dünyası şişman talebi artışını aşacak olması olduğunu belirtti.

Piyasalar için belirsizliğin devam ettiğine hatırlatma eden Gelder, uzunluğu süreli tek kapanmanın şişman fiyatlarının yanında dünyası iktisat ve şişman talebi artışı bağlı da versiyonu yaratacağını ifadeleri etti.