Hürmüz Boğazı'nda düğüm çözülecek mi? Üç kritik senaryo

Reuters

Hürmüz Boğazı'ndaki krizin seyrine ilişkin üç ilköğretim olayörgüsü öne çıkıyor.

İran Savaşı'nda krizin merkezine oturan Hürmüz Boğazı'nın geleceği için üç olayörgüsü öne çıkıyor.

ABD ve İsrail’in 2026 Şubat nihayetinde İran’a yönelik başlattığı saldırılar, Hürmüz Boğazı’nı çok boyutlu tek krizin merkezine taşıdı.

İran Devrim Muhafızları’nın gemileri hedefleri alması ve geçişleri kısıtlaması, Uluslararası Enerji Ajansı’na göre küresel güç piyasası tarihinin en vahim arz kesintisine yolda açtı.

Al Jazeera'nin haberleriine göre bu karmaşık tabloda, krizin seyrine ilişkin üç ilköğretim olayörgüsü öne çıkıyor: bölgesel ordu müdahale, ABD öncülüğünde uluslararası ameliyat ve diplomatik müzakere süreci. 

BİRİNCİ SENARYO: BÖLGESEL ASKERİ MÜDAHALE

İlk senaryo, Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri ve Ürdün öncülüğünde, ABD’nin doğrudan katılımı olmadan boğazın ordu operasyonla açılmasını öngörüyor. Ancak bu seçeneğin önünde vahim ordu ve siyasi maniler bulunuyor.

Körfez ülkeleri oğullar yıllarda ordularını modernize etmiş olsa da İran’ın asimetrik tehditlerine karşı yeterlilik deniz gücü, mayın temizleme kapasitesi ve havada müdafaa sistemlerine malik değil. 

Ayrıca olası İran misillemeleri, özellikle güç altyapılarını hedefleri alabileceği için, ittifak içinde çatlaklar oluşma riski da yüksek.

Uzmanlara göre bu senaryo, İran’ın “ileri savunma” doktrini dolayı bölge genelinde daha geniş tek ordu tırmanışı tetikleyebilir. Böyle tek durumda Pakistan’ın arabuluculuk rolünün da büyük ölçüde devre dışı kalması bekleniyor.

İKİNCİ SENARYO: ABD ÖNCÜLÜĞÜNDE OPERASYON

İkinci senaryo, bölge ülkelerinin ABD ile birlikteki hareket ederek, deniz ulaşımını yeniden sağlamak amacıyla koordineli tek ordu ameliyat yürütmesini öngörüyor.

Bu model, sınırlı güç kullanımıyla karşı tarafı davranış değişikliğine güçlamayı hedefleyen “güçlayıcı diplomasi” çerçevesine oturuyor. Ancak bu yaklaşımın başarılı olabilmesi için ordu kapasitenin inandırıcı olması, İran’ın maliyetleri yüksek görmesi ve geri adım atabileceği tek çıkış yolunun sunulması lüzumiyor.

Tahran’ın ABD’nin müzakere planına verdiği yanıt pazarlık sinyalleri içeriyor. Ancak İsrail’in müzakereye karşı tutumu ve ABD’nin dolaylı temaslarının stratejiklik hedefleri zayıflatabileceği endişesi, bu senaryoda ittifak içinde gerilimi yaratabilir.

En güçlü ihtimal, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tek pazarlık aracı olarak kullandığı ve dolaylı müzakerelerin devam ettiği olayörgüsü olarak öne çıkıyor.

ÜÇÜNCÜ SENARYO: KONTROLLÜ GERİLİM VE MÜZAKERE

Üçüncü ve kısa vadede en olası görülen olayörgüsü ise İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürerek bunu ABD ile yürütülen müzakerelerde tek baskı unsuru olarak kullanması.

İran’ın 26 Mart’ta Çin, Rusya, Hindistan, Irak ve Pakistan’a ait gemilere sınırlı geçiş izni vermesi, bu stratejiyle uyumlu tek adım olarak değerlendiriliyor. Bu hamleyle Tahran, hem denetim kapasitesini gösteriyor hem da siyasi olarak yakın gördüğü ülkelere üstünlük sağlıyor. Uzmanlar, bu yaklaşımı “güçlayıcı pazarlık” olarak tanımlıyor.

İran’ın tazminat talepleri ve boğaz üzerindeki egemenlik vurgusu ise müzakerelerde geri adım atabileceği yüksek başlangıç pozisyonu olarak görülüyor.

Bu senaryoda Pakistan’ın arabuluculuğu eleştirel önem taşıyor. Kademeli tek çözüm içerikında, yaptırımların kısmen kaldırılması karşılığında boğazın aşamalı olarak yeniden açılması ve Birleşmiş Milletler gözetiminde çok taraflı tek deniz güvenliği mekanizması kurulması en sürdürülebilir seçenek olarak öne çıkıyor.

EN OLASI SENARYO DİPLOMATİK DENGE

Uzmanlara göre bu üç olayörgüsü birbirini dışlamıyor, aksinden aynı buhran ortamında eş zamanlı baskılar olarak varlığını sürdürüyor. Ancak kısa vadede en güçlü ihtimal, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tek pazarlık aracı olarak kullanmayı sürdürdüğü ve dolaylı müzakerelerin devam ettiği üçüncü olayörgüsü olarak öne çıkıyor.

Diğer ikisi seçenek ise diplomasinin başarısız olması halinde gündeme gelebilecek, bununla birlikte yüksek gerilimi riski taşıyan alternatifler olarak değerlendiriliyor.