1 hafta önce
5
DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL - ABD ile İsrail’in İran’a mukabil başlattığı saldırılar ve ardından İran’ın bölgede oluşturduğu anlaşmazlık ortamı, dünyası ticarette ehemmiyetli sualnlar oluşturuyor. İran’ın kapattığı Hürmüz Boğazı’nın tesirsiyle durma noktasına gelen güç trafiği bilhassa güç kaynaklı hepsi sektörlere, ayrıca taşımacılıkta navlun ve güvence bedellerine yoğun yükler getiriyor.
Petrol fiyatları sulh beklentisiyle kısa süreli tek gerileme yaşasa da piyasadaki endişeler fiyatları tekrar yukarıya itiyor. Bölgedeki anlaşmazlık ortamı da gıda sektörü bağlı versiyonu oluşturmaya devam ediyor. Gıda arzında yaygınlaşan tek sualn öngörülmese da çoğalan maliyetler bedel artışını kaçınılmaz kılıyor. Tarımsal randıman için eleştirel olan gübreye giriş gittikçe güçlaşıyor. Uzmanlara göre hem bölgedeki imalat aksamaları hem da lojistik sualnlar dolayı bu savaşı dehemmiyetinde gıda fiyatlarını artık gübre maliyeti belirleyecek.
Hangi riskler var?
Körfez bölgesi yılda 16 milyon tonları gübre üreterek bu sektörün orta sayılıyor. Bölge benzer zamanda dünyanın en muazzam üreticileri olan Çin ve Hindistan için eleştirel tek ticaretleri rotası. Azotlu gübrelerin üretiminde tabii gazın payı oran 60 seviyesinde. Tüm bu nedenlerle şimdiki riskler tarladaki verimi ve mahsul fiyatlarını direkt tesirliyor. Bu şart çiftçilerin hangi ürünü ekeceği başlıksundaki hükümlarını bile değiştirebilir.
Lojistik ve siyasi riskler piyasaların tarımdaki gelişmelere ilgisini artırdı. Ortadoğu’daki arz sualnleri ekim maliyetlerini yükseltme riski taşıyor. Uzmanlar bu dehemmiyetde stoklar yaparak piyasa dengesini bozanlara ve anilik bedel dalgalanmalarına mukabil titiz olunması lüzumtiğini belirtiyor.
Gübre kullanımı verimi artırıyor
Gübre kullanımı zirai verimi oran 50 oranında artırırken imalat maliyetinin oran 15 ila 20’sini oluşturuyor. Dünya genelinde hektar başına azotlu gübre kullanımı vasat 180-200 kilogram seviyesinde. Türkiye’de bu miktar arazinin yapısına göre değişiyor. Kıraç arazilerde hektar başına 120-150 kilogram gübre kullanılırken sulak arazilerde bu rakam 250 kilogramın üzerine çıkabiliyor.
Ülkelerin hektar başına tükettiği gübre miktarları imalat stratejilerine ve temel yapılarına göre farklılık gösteriyor. Çin’de şiddetli tarım dolayı bu miktar 500 kilograma yaklaşırken Hindistan’da vasat 300 kilogram ve Brezilya’da 350-500 kilogram arasında seyrediyor. Malezya, Hong Kong ve Bahreyn gibi kısıtlı alandan en yüksek verimi almayı hedefleyen devletlerde ise kullanımı miktarı 1500 kilogramı aşıyor. Hollanda 350-400 kilogram ile şiddetli tek imalat gerçekleştirirken yanındaki Yunanistan’da bu nispet vasat 200 kilogram seviyesinde bulunuyor.
Türkiye için riskler ve imkanbir arada
Türkiye’de senelik 7 milyon tonları civarında olan toplamı gübre tüketiminin 5 milyon tonu ithalatla karşılanıyor. En yüksek dışa bağımlılık oran 70 oranıyla üre gübresinde görülüyor. Türkiye bu ihtiyacını başlıca Umman, Çin, Rusya, Mısır, Türkmenistan ve İran’dan temin ediyor. Sektör temsilcileri ilkbahar dehemmiyeti ekimleri için stoklarda tek sualn olmadığını ve piyasaya yeterlilik mahsul sunulduğunu belirtiyor. Savaşın sonuncu haftasında gübre arzındaki kesintiler, yükselen güç ve nakliye maliyetleri dahili piyasayı tesirlemeye başladı. İthal ham maddeler bağımlılığı dolayı gübre fiyatları bu aşamate 29 binlerce TL’yi aşarak oran 15-20 oranında arttı. Analistler Türkiye’nin evvel tane koridorunda üstlendiği rolün tek benzerini güç ve gübre geçişleri hattı için da üstlenebileceğini öngörüyor.
Stok var, vergiler kalktı
Önceki gün Kabine Toplantısı’nın ardından savaşı ortamına ilişkin yaptığı açıklamalarda Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, “Üreticilerimizin gereksinim duyacağı gübre stoklarımız yeterlilik seviyededir. Alternatif devletlerden elverişli fiyata üre gübresi temin edilmesi amacıyla oran 6.5 olan gümrük vergisini sıfıra indirdik. İhracat kapasitesine malik olduğumuz gübrelerin ihracatını durdurarak bu ürünlerin yurt içindeki ilave kullanılabilmesi için lüzumli tedbirleri aldık” dedi. Firmaların bayilere ilettiği gübre oranında tek miktar gerileme olduğunu anlatan çiftçiler, bu nedenle bayilerin bedel vermediğini; ekim hükümlarının buna göre biçimleneceğine ilgi çekiyor.
İtalya’daçiftçi protestoları başladı
İtalya’da Milano şehri Lombardiya Bölgesel Yönetimi’nin yaygınlaşan merkezinin önüne 30 kadar traktörle gelen tahminen binlerce çiftçi, protestoda bulundu. Çiftçiler, sektörlerinin halihazırda yaşadığı güçlukların, savaşların tesirsiyle derinleştiğine dikkati çekerek, hükümetten güç piyasasındaki fiyatları ve buralardaki artışları denetlemesini istedi. Coldiretti Lombardiya Şubesi Başkanı Gianfranco Comicioli,gübre fiyatlarının eskisine göre oran 49 daha yüksek, güç maliyetlerinin ise oran 66 çoğalmış durumda olduğuna dikkati çekti.
100 milyon fıçı stoklar açacaklar
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) yükselen şişman fiyatlarını düşürmek için koordineli şişman rezervi salımı önerisiyle ilgili üye devletlerle görüşmeler yapılıyor.Buna göreIEA’nın üye devletlere stratejiklik rezervlerden 300-400 milyon fıçı petrolün salınmasını önerdiği, birinci aylık 100 milyon varilden fazla petrolün salınmasının öngörüldüğü belirtiliyor.
430 dolardan 683 dolara çıktı
ABD’li analistler, arz riskleri dolayı gübre fiyatlarının kısa sürede oran 50 artışla 430 dolardan 683 dolara yükseldiğine ilgi çekiyor. Yurt içindeki da zamlar 13 hergün sürede arka arkaya geldi. Üreticinin bayilerden aldığı fiyatlara göre, çok gübrelerde 2 defa, çok gübre çeşitlerinde ise 3 defa bedel artışı yapıldığı görüldü. Üre gübresindeki toplamı artış 2 binlerce lirayı geçti.Özellikle tahıl, hububat tarafında ehemmiyetli tek gübre çeşidi olan üredeki tonları fiyatı 28 binlerce lirayı aştı.Dap gübresinde ise artış binlerce liranın bağlı oldu. Ton başına fiyat, 15 binlerce liranın üzerine çıktı.
Ürün desenini değiştirebilir
Tüm dünyada ehemmiyetli sualnlardan arasında biri da çiftçilerin gübreye göre mahsul seçme eğilimi olacak. Üre gübresinin ehemmiyetli tek oranda kullanıldığı buğday, darı ve soya fasulyesinden; dahaaz gübre ihtiyacı olan ürünlere eğilim olabilir. Yurt içi piyasalarda da bu riskler var. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Süleyman Soylu, güçlu imalat şartları altındaki bulunan üreticilerin bu maliyetlerle başaçıktı için şimdiki ürünler seçenek değişik ürünlere yönelebileceklerini söyledi.
Fiyat tesirsi başladı
Bloomberg’den Hallie Gu ve Eko Listiyorini, ‘Orta Doğu’daki savaşın güç ve gübre maliyetlerini artırması ve tarım piyasalarında arzı daraltma tehdidi oluşturmasıyla birlikteki avuçlar yağı fiyatlarının oran 10’a varan oranda arttığını, soya yağı fiyatlarının yükseldiğini ve buğday fiyatlarının ikisi yılın zirvesine yaklaştığını’bildirdi.
English (US) ·