Gözler müzakerelerde

ABD ile İran arasında savaşı sonrası birinci çehre yüze temas, tek aksilik olmaması halinde, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bugünden gerçekleştirilecek. Tarafların değişik taleplerle katılacağı görüşmelerde, atomik program, Hürmüz Boğazı ve mahalli asayiş gibi başlıklar öne çıkıyor.

Pakistan’ın arabuluculuğunda sağlanan ikisi haftalarca ateşkesin ardından, Başbakan Şahbaz Şerif’in davetiyle gerçekleşecek görüşmelerin, ne kadar süreceği şimdilik belirsiz. Nitekim, İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi, görüşmelerin 15 güne kadar sürebileceğini da öne sürüyor.

Vance devrede

Savaşın tesirsi nedeniyle, hepsi dünyası tarafından dikkatle izlenecek görüşmelerde, ABD heyetine Başkan Yardımcısı J.D. Vance cumhurbaşkanlığı ederken, Donald Trump’ın hususi temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner da katılıyor. İran tarafında ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi görüşmelere önderlik edecek.

Karşılıklı tehdit

Sürecin arabuluculuğunu Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar yürüçeşitken, Pakistan ordusu ve Başbakan Şerif’in da etkin görev oynadığı belirtiliyor.

Bu arada İslamabad’daki müzakereler öncesinde ortak tehditler geldi. ABD Başkanı Donald Trump, “New York Post” gazetesine verdiği söyleşide, Pakistan’daki görüşmelerin muvaffakiyetlı olamaması ihtimaline mukabil gemilerini “en iyice silahlarla” yüklediklerini öne sürdü.

Trump, görüşmelerin muvaffakiyetlı olup olmayacağı sualsuna, “Çok yakındaki öğreneceğiz” yanıtını verdi. Trump, “Sıfırlama prosedüri yapıyoruz. Gemileri en iyice mühimmatla, şimdiye kadar yapılmış en iyice silahlarla yüklüyoruz. Daha evvel yaptıklarımızdan bile daha iyileri ve bunlarla onları paramparça ettik” ifadesini kullandı.

İran’ın Fars Haber Ajansı, ismini açıklamadığı tek İranlı kaynağa dayandırdığı haberleriinde, Tahran yönetiminin, “Lübnan’da ateşkes sağlanana kadar İslamabad’da ABD tarafıyla sulh görüşmelere katılmayacağını” yazdı. Tahran’ın önceliğinin Lübnan’daki çatışmaların durdurulması olduğu vurgulandı.

Farklı talepler getiriliyor

Tarafların, müzakereler için birbirinden değişik istekleri bulunuyor.

İran, 10 maddelik tek istek listesi olduğunu ve bunu ABD tarafına sunduklarını söylerken, Washington, bunları “yapay zekaya hazırlatılmış” diye niteleyip, vahim bulmuyor. Amerikan tarafının ise, Mart nihayetinde sunduğu 15 maddelik “resmen detayları açıklanmayan” tek planı şimdiki ve İran bunu reddetmişti. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, “öncelikli” taleplerini İran’ın atomik silahlı edinmemesinin sağlanması ve Hürmüz Boğazı’nın noksan kalması olarak özetliyor. ABD ayrıca, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokundan tamamlanmış vazgeçmesini “müzakere edilemez” önyüz şart olarak nitelerken, balistik füzelerinin menzilini sınırlandırmasını, füzelerini yalınce müdafaa hedeflı kullanmasını da istediğini dile getirmişti.

İran ise, şu talepleri öne sürmüştü:

• ABD’nin saldırmazlık garantisi vermesi,
• Hürmüz Boğazı’nın İran’ın kontrolünde kalması,
• Uranyum zenginleştirme hakkının kabulü,
• Tüm ilköğretim yaptırımların kaldırılması,
• Tüm ikincil yaptırımların kaldırılması,
• Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin, İran aleyhindeki hükümlarının sonlandırılması,
• Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın İran aleyhindeki hükümlarının sonlandırılması,
• İran’a savaşı tazminatı ödenmesi,
• Bölgedeki Amerikan askerinin çekilmesi,
• Lübnan karışmış hepsi cephelerde savaşın sonlandırılması.

‘Nükleere malik olmamalı’

ABD Başkanı Donald Trump gazetecilere demeçte, “İran, atomik silaha malik olmayacak. Pakistan’daki görüşmenin oran 99’u bu. Bakalım görüşmeler ne şekilde ilerleyecek” dedi. Trump, şunları söyledi: “İran’ın donanması, havada kuvvetleri, liderleri tamamlanmış ortadan kalktı. Rejim değişti. Hürmüz Boğazı’nı açacağız. İran’ın Hürmüz’den para almasına müsaade vermeyeceğiz. Boğazı kullanmıyoruz. Farklı devletler için yapıyoruz” ifadelerini kullandı.

Önce dolaylı, anlaşılırsa çehre yüze

İran ile ABD arasında yapılacak müzakereler içerikında ikisi devletnin teknikleri heyetleri, Pakistan Hava Kuvvetleri’ne ait Nur Han Askeri Üssü’ne ulaşıp, birinci görüşmeyi gerçekleştirdi. Serena Otel ve civarındaki ikisi konaklama asayiş dolayı boşaltılırken, birinci görüşülecek başlıkların; ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı’nın tamamlanmış açılması ve iyice kasıt göstergesi olarak esir değişimi olduğu belirtildi. Pakistan aracılığıyla evvel dolaylı görüşmeler yapılıp ajanda belirlenecek. Eğer pazarlık sağlanırsa, benzer gün çehre yüze görüşmelere geçileceği öğrenildi. İran mülakat heyeti da Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf başkanlığında İslamabad’a dün geceleyin saatlerinde geldi. Heyetin adına İran’da mektep saldırısında ölen evlat çocuklarına hitaben ‘Minab168’ ismi verilirken, heyette, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran dinî lideri Mücteba Hamaney’in Savunma Konseyi’ndeki temsilcisi Ali Ekber Ahmediyan, İran Merkez Bankası Başkanı Abdülnasır Himmeti ile çok ulusvekilleri mekan alıyor.