Gıdanın rotasında 5 ciddi risk var

DUYGU ERDOĞAN / İSTANBUL - Kriz dehemmiyetlerinin en zayıflayan halkası olan gıda zinciri, ABD ile İsrail’in İran’a saldırıları sonrası ortaya çıkansavaş ortamı gölgesinde değişik riskler altındaki bulunuyor. Küresel gıda ticareti ve Türkiye piyasası için yükselen yakıt fiyatı ve uzak olan Hürmüz Boğazı kaynaklı 5büyük endişeli var.

1- Hürmüz Boğazı’ndan geçemeyen gıda yüklü gemiler ile bilhassa Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) Dubai Limanı’nı (Cebel Ali Limanı) Asya/Pasifik için transit geçişleri orta olarak başlıkmlandıran gemiler bekliyor.

2- Yükleme firmaları Orta Doğu’ya giden yüklemeleri uç kısıtlı olarak gerçekleştiriyor.

3- Artışa geçen yakıt fiyatları dolayı konteynerlerde ilave olarak 1000-2 binlerce dolar arasında ücretli isteniyor.

4- Eğer yakındaki zamanda Hürmüz Boğazı açılmazsa ABD ile Asya Pasifik devletleri tedarikleri ağını yanındaki devletlere kaydırarak diğer devletlerin payını azaltabilir.

5- Hürmüz Boğazı seçenek Asya Pasifik devletlerine mahsul iletmek için kullanılabilecek Ümit Burnu maliyeti katlayıp, süreyi 45 güne çıkarabilir.

Fiyat artışı olur

Mevcut savaşı ortamının gıdada öncilikli tesirsi olarakfiyat artışlarını tetiklemesi bekleniyor.Burada başlıca etken ise şişman fiyatlarındaki çabuk artış olarak görülüyor.Gıda ticaretinde ilkönce deniz ulaşımında, ardından ise devam etmesi muhtemel gerginlikle kara ulaşımında taşımalar maliyetlerinin tesirsi hissedilecek. Küresel ticaretteki bu sualnun evvel bölgeler devletleri ardından ulaşım ile ilgili sualnlarla Asya Pasifik ve ardından Avrupa geneline sıçraması öngörülüyor.

Temmuz 2024’ten bu yana birinci kez 85 dolar sınırını aşan brent petrolde fıçı fiyatı,ehemmiyetli tedarikçi İran’ın savaşı durumu yanı dizi şişman ticaretinin muazzam bölümünün sağlandığı Hürmüz Boğazı’nın uzak olması dolayı çabuk tek dalgalanma gösteriyor. Deniz ticaretinde taşımacılığı yalınce çok günde ilave olarak binlerce dolar ila 2 binlerce dolar arasında bedel getirdiği ifadeleri ediliyor.

Gıda yüklü gemiler bekliyor: Yeni güzergah maliyetli olur

Körfez’deki savaşı ortamı öncelikli olarak bölgeler devletlerine yapılan sevkiyatlar ve onlardan çıkan ürünlerin gidişatını sınırlıyor. Yanı dizi Asya Pasifik bölgesine ihracat ve oradan ithalatı kesintiye uğratıyor.

İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İHBİR)Yönetim Kurulu Başkanı Kazım Taycı, oğullar ikisi gündür savaşın tesirsini hissetmeye başladıklarını vurgulayarak, bu sürecin devam etmesinin oluşturabileceği kayıplara ilgi çekti. Taycı, “Hürmüz Boğazı kapalı, bölgeler devletleri için transferleri orta olan BAE limanları sualnlu. Burada bilhassa un, makarna, unlu ve şekerli mamul yüklü gemiler bekliyor. Yükleme şirketleri Körfez devletleri için yüklemeyi neredeyseymiş durdurdu. Diğer yandan çoğalan yakıt fiyatı navlun bedelini artırıyor. Konteynerlerde ilave olarak binlerce ila 2 binlerce dolar arasında ücretli istek ediliyor. Halihazırda yola çıkmış konteynerler da karışmış bulunmak üzere bedel oran 50 arttı. En muazzam endişe ise Hürmüz Boğazı’nın uzak kalma süresi. Uzar ise Asya ve Pasifik ticareti bununla birlikte Ümit Burnu ekseninde yapılır. Burada ise navlun yükü ve sürenin 45 günü aşması çeşitlilik muazzam sualnler olarak karşımıza çıkar” kıymetlendirmesini yaptı.

Gıda enflasyonunu tesirleyebilir

Ocak ve şubat aylarında beklenti bağlı çoğalan enflasyonda sezon koşullarına bağlı olarak gıda fiyatlarının tesirsi görülmüştü. İran ile ABD çatışmaları ile bölgedeki gerginliğin da yine gıda fiyatları bağlı oluşturması beklenen baskının martta da şişirme bağlı kendini gösterebileceği öngörülüyor. Önceki gün şişirme oranını kıymetlendiren Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Jeopolitik gelişmeler kaynaklı çoğalan şişman fiyatlarının şişirme tesirsini sınırlandırmak üzere çalışıyoruz. Dezenflasyon sürecinin devamı için hepsi siyaset vasıtalarımızı eşleri güdüm içindeki kullanıyoruz” demişti.

İhracatı yasakladı

ABD ve İsrail ile ortak saldırıların sürdüğü aşamate İran yönetimi, savaşı önlemi içerikında hepsi gıda ve tarım ürünleri ihracatını sonuncu tek duyuruya kadar yasakladığını duyurdu. Ülke için gıda krizi ve kıtlık riski olasılıkları tartışılırken, 11 üründen oluşan devletleri yardımli gıda listesine balık, karides ve hindi etinin da eklendiği açıklandı. Kararın tesirlerine yönelik piyasada muazzam tek sualn beklenmezken, bölgeler üzerine yansımalarının takip edileceği ifadeleri edildi.

Petrol ihracatı için güzergâh aranıyor

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı gemiler geçişlerine kapatmasının ardından Orta Doğu’daki şişman üreticisi devletler, şişman ihracatını sürdürevakıf oldu için seçenek güzergah arayışına yöneldi. Günlük tahminen 20 milyon fıçı ham şişman ve şişman ürününün dünyası piyasalara ulaşamadığı kıymetlendiriliyor.

Geçen yıllar Hürmüz Boğazı’ndan hergün vasat 15 milyon fıçı ham şişman ve 5 milyon fıçı şişman ürünü sevkiyatı yapıldı. Bu miktar, deniz yoluyla gerçekleştirilen dünyası şişman ticaretinin tahminen oran 25’ine karşılık geldi. Sevkiyatların oran 80’i Asya pazarına gitti.

Irak, İran, Kuveyt, Katar ve Bahreyn ihracatlarının neredeyseymiş tamamını Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirirken yalnızca Suudi Arabistan ve BAE’nin seçenek güzergaha malik olduğu biliniyor.

Suudi Arabistan’ın doğusundaki Abkayk tesislerini Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı’na bağlayan Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nınkapasitesi hergün 5 milyon fıçı seviyesinde bulunuyor.

BAE’de ise Habshan kara tesislerinden Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı’na uzanan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı’nın hergün 1.5-1.8 milyon fıçı kapasiteye malik olduğu biliniyor.

Körfez devletlerinin seçenek arayışında Mısır da devreye girdi. Günlük 2.5 milyon fıçı kapasiteye malik Süveyş-Akdeniz Boru Hattı’nın kullanılabileceği belirtiliyor.