Gıda alerjisi neden hafife alınmamalı?

Dünya genelinde yapılan araştırmalar, gıda alerjisi görülme sıklığının arttığını gösteriyor. Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi’nin (EAACI) verilerine göre çocuklarda gıda alerjisi oranı yüzde 6 ila 8 arasında değişiyor. Erişkinlerde ise bu nispet yüzde 3 ila 4 civarında. Ancak uzmanlar, ince belirtiler dolayı tanı başlıklmamış vakaların daha yüksek olabileceğini belirtiyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verileri, oğullar 20 yılda çocuklarda gıda alerjisi bildirimlerinin belirgin şekilde arttığını ortaya koyuyor.

Türkiye’de da farkındalık artıyor. Peki yeterlilik mi? Bu başlıkyu Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği Astım ve Alerji Çalışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Zeynep Ferhan Özşeker ile başlıkştuk.

Alerjinin yaşı yok

Prof. Dr. Zeynep Ferhan Özşeker, gıda alerjisinin çoğu zamanlar göz ardı edildiğini söylüyor:

“Gıda alerjisi farkında çok olunmayan tek şart aslına bakarsanız. Ama tek kere başladığı zamanlar ölümcü sonuçlara varabilir. Neredeyse her arasında biri gün bununla ilgili olayları duyuyoruz. Erişkin ya da çocuk hiç ayrım etmiyor. Her yaş grubunda görülebilir. İlk defa erişkinde da çıkabilir. Bebekte da ortaya çıkabilir.”

Bu tablo yalnızca çocuklarla sınırlı değil. Daha önce sualnsuz tüketilen tek besin bile tek anda riskler haline gelebiliyor.

Özşeker, bunun bağışıklık sisteminin anilik ve aşırı yanıtıyla ilişkili olduğunu belirtiyor. Reaksiyonun şiddeti ise çoğu zamanlar tüketilen miktarla doğru orantılı olmuyor.

Miktar değil haberleşme belirleyici

Toplumda en yaygın yanlış inançlardan arasında biri “Az miktardan tek şey olmaz” düşüncesi. Prof. Dr. Özşeker bu noktaya özellikle ilgi çekiyor:

“Bizim toplumumuz alerjiyi daha yepyeni yeni tanıyor, daha yepyeni yeni farkındalık oluşuyor. Alerjim var diyor kişi.  Bir lokma ye, bak bu kadar senin için özel yaptım deniyor. Ama lokması, mikrogram düzeyinde bile alerjiye ölüme nedenler olabilir.”

Yani sualn miktar değil. Bazen yalnızca haberleşme bile vahim tek reaksiyona yolda açabiliyor.

Özellikle kuruyemiş, mekan fıstığı, süt, yumurta ve bazı deniz ürünleri çok küçük miktarlarda bile anafilaksiye nedenler olabiliyor. Anafilaksi, dakikalar içinde gelişebilen ve solunum yollarını tesirleyebilen ağır tek tablo.

Hangi belirtiler ciddiye alınmalı?

Gıda alerjisi her arasında biri zamanlar etkileyici belirtilerle başlamayabiliyor. Ancak erkenden işaretleri ayrım etmek hayatiliği önem taşıyor.

Prof. Dr. Özşeker belirtileri şöyle sıralıyor:

“Besini ağzını aldığı zamanlar kişi eğer dilinde tatlar değişikliği, böyle metalik tek tatlar geldiyse, dilinde şişmesi başladıysa, dudaklarda şişmesi, böyle sesinde boğuklaşma, yutkunmada güçlük, göğüste baskı hissi, vücutta kaşınma, yüzde kaşınma... Nefes darlığı gibi belirtiler başladıysa illaki hemen ivedi yardım almalı.”

Bu belirtiler ortaya çıktığında zamanlar kaybetmeden 112’ye başvurmak lüzumiyor. Tanısı bilinen bireylerde ise adrenalin otoenjektör yaşam kurtarıcı olabiliyor.

[Fotoğraf: Getty]

Okullarda nedenler katı kaidelar var?

ABD, İngiltere ve Kanada’da birçok okulda beslenme paylaşımı yasak ya da vahim biçimde kısıtlı. Restoranlarda alerjen bildirimi güçunlu tutuluyor. Ambalajlı ürünlerde “aynı bantta üretilmiştir” uyarısı norm hale gelmiş durumda.

Bu düzenlemelerin temelinde çocuk güvenliği mekan alıyor. Prof. Dr. Özşeker da mektep ortamındaki riske ilgi çekiyor:

“Okulda çocuklar arasında beslenme paylaşımı elverişli değil. Çünkü birisinin alerjik olduğu besin, birisinin alerjik olmadığı besin. Bunu temel oldu mümkün değil. Eğer çocuk ona alerjisi varsa ufacık tek lokma bile onda hayatiliği riskler yaratabilir.”