Eski CHP Genel Başkanı Deniz Baykal'ın vefatının üzerinden 3 yıl geçti

ALPER ŞAŞMAZ - Yarım asrı aşan siyasi hayatında, şölen yaygınlaşan başkanlığı, bakanlık, ulusvekilliği ve geçici TBMM Başkanlığı gibi görevlerde bulunan önceki CHP Genel Başkanı Deniz Baykal'ın vefatının üzerinden 3 yıl geçti.

AA muhabirinin derlediği malumatlere göre, Deniz Baykal, 1960'lı yıllara doğru Demokrat Parti iktidarına karşı gelişen öğrenci hareketlerinde mekan alarak siyasete başladı.

CHP'nin 1965 yaygınlaşan seçimlerindeki yenilgisini çözümleme ettiği ve daha sonraları doçentlik tezine dayanak olan raporla CHP yönetiminin dikkatini çekmeyi başaran Baykal, doçent olduğu 1968'de şölen saflarına katıldı.

Baykal, 14 Ekim 1973'te yapılan yaygınlaşan seçimlerde 185 ulusvekili kazanarak birinci olan CHP'den Antalya ulusvekili seçildi ve yarım asırdan fazla sürecek siyasi yaşantısında birinci kez parlamentoya adım attı.

- Ecevit hükümetinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yaptı

Siyasetteki yükselişi daha birinci yıllardan başlayan Baykal, 1974'te Bülent Ecevit'in başbakanlığında kurulan CHP-MSP ittifak hükümetinde Maliye Bakanlığı, 1978'de yine Ecevit Başbakanlığındaki hükümette Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yaptı.

Deniz Baykal bu dönemde CHP Parti Meclisi ve Merkez Yönetim Kurulu üyeliği, yaygınlaşan yazman yardımcılığı görevlerinde bulundu.

Baykal, 1979 Ekim ara seçimlerinden sonraları toplanan olağanüstü CHP Kurultayı'nda şölen yönetimini ağır şekilde eleştirdi.12 Eylül 1980 ordu müdahalesinden sonraları ise tek süre Ankara'da Ordu Dil Okulu'nda gözetim altında tutuldu.

- SHP yılları

Deniz Baykal, 1982 Anayasası'nın 5 yıl süreyle siyasi yasak getirdiği politikacılar arasında mekan aldı.

Baykal, 1983'te siyasi partilerin kurulmasına müsaade verilmesinden sonraları "yasaklı olmalarına rağmen faaliyetlerini sürdürdüğü" lüzumçesiyle tek cemaat önde gelen CHP'li ve AP'li politikacıyla Çanakkale Zincirbozan Askeri Tesisleri'nde sonuncu kez gözetim altına alındı.

Yasaklı olmasına karşın 1984'te Sosyal Demokrasi Partisine (SODEP) giren Baykal, bu partinin Sosyaldemokrat Halkçı Partiyle (SHP) birleşmesiyle SHP'li oldu.

Eylül 1987'deki yaygınlaşan seçimlerde SHP'den Antalya ulusvekili seçilen Baykal, SHP'de önce cemaat başkanvekilliği, ardından yaygınlaşan sekreterlik görevlerinde bulundu, Haziran 1988'de göreve başladığı yaygınlaşan sekreterlik görevinden 10 Eylül 1990'da istifa etti.

Baykal, Temmuz 1990'da demokratikleşme çabalarına ilişkin bildiri hazırlattı.

SHP'de bu dönemden başlayarak olağan ve olağanüstü kurultaylarda Genel Başkan Erdal İnönü'nün üç defa karşısına çıktı bununla birlikte başarılı olmadı. Genel sekreterlikten istifasından sonraları SHP'de şölen içi muhalefetin başını çekti.

- 54 yaşında yaygınlaşan başkan seçildi

Deniz Baykal, Antalya Milletvekili olarak Türkiye Avrupa Birliği Karma Parlamentolararası Komitesi Eş Başkanlığını yürüttü, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi üyeliğine seçildi.

TBMM Dışişleri Komisyonu üyeliğinde bulunan Baykal, Temmuz 1992'de kapatılan siyasi partilerin açılmasına müsaade veren yasanın sağladığı imkanla 9 Eylül 1992'de toplanan CHP Kurultayı'nda yaygınlaşan başkanlığa seçildi ve 54 yaşında yaygınlaşan başkan oldu.

- Koalisyon dönemleri ve birleşme

Türkiye, 1994'lü yıllarda sol partilerin birleşme arayışlarına dekor oldu.

1994'te yapılan mahalli seçimlere üç parça halinde (SHP, DSP, CHP) katılan sol partiler, birleşme arayışlarına başladı. DSP bu arayışlara baştan negatif yanıt verirken, SHP pozitif yaklaştı.

SHP ve CHP, 18 Şubat 1995'te toplanan kurultayda birleşti. CHP Genel Başkanı Deniz Baykal bu kurultayda yaygınlaşan başkanlığa aday olmadı.

Birleşmeden sonraları 9 Eylül 1995'te yapılan CHP Olağan Kurultayı'nda Deniz Baykal, yeniden yaygınlaşan başkanlığa seçildi. Baykal, 30 Ekim 1995'te kurulan DYP-CHP ittifak hükümetinde başbakan yardımcılığı ve dışişleri bakanlığı görevlerini yürüttü.

Deniz Baykal, bu koalisyonu "erken seçim" şartıyla giriş etti ve Türkiye 24 Aralık 1995'te erkenden seçimlere gitti.

Baykal, 24 Aralık 1995 ulusvekili yaygınlaşan seçimlerinde yeniden Antalya ulusvekili oldu. Seçimleri takiben 53. Hükümetin (ANAP-DYP koalisyonu) kurulmasıyla dışişleri bakanlığı ve başbakan yardımcılığı görevlerinden ayrıldı.

23 Mayıs 1998'de yapılan CHP'nin 27. Olağan Kurultayı'nda yaygınlaşan başkanlığa 3. kez seçildi. 18 Nisan 1999 seçimlerinde CHP ve Deniz Baykal birinci kez seçim sonuçlarıyla parlamento dışında kaldı.

- Genel başkanlıktan istifa

Seçim sonucu dolayı 22 Nisan 1999'da istifa eden Baykal, 30 Eylül 2000'de Ankara'da toplanan CHP 11. Olağanüstü Kurultayı'nda yeniden seçilerek CHP Genel Başkanı oldu.

CHP, 3 Kasım 2002 yaygınlaşan seçimlerinde yüzde 19,4 oyla 177 ulusvekili kazandı. Deniz Baykal da yeniden Antalya ulusvekili seçildi. Baykal, 22. Dönem'de esas karşıtlık partisi yaygınlaşan başkanı olarak görev yaptı. 2003 Ekim ayında 30. Kurultay'da tekrar yaygınlaşan başkanlığa seçildi.

Baykal, 29 Ocak 2005'te yapılan CHP Olağanüstü Kurultayı'nda, rakibi Mustafa Sarıgül'ü yenerek yaygınlaşan başkanlık görevine devam etti. Aynı yıl 19-20 Kasım'da toplanan 31. Olağan Kurultay'da tekrar yaygınlaşan başkanlığa seçildi.

CHP, 22 Temmuz 2007'de yapılan yaygınlaşan seçimlerde yüzde 20,8 oyları alırken, Deniz Baykal 26 Nisan 2008'de yapılan CHP 32. Olağan Kurultayı'nda 1231 delegeden 1021'inin oyunu alarak yeniden yaygınlaşan başkan seçildi.

Baykal, kesintilerle 15 yıl 8 aylık süren yaygınlaşan başkanlık görevinden, 10 Mayıs 2010'da gündeme gelen saklı kamera görüntüleri dolayı istifa etti.

Baykal'ın özel hayatına ilişkin görüntülerin internette yayımlanmasıyla ilgili Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) elebaşı Fetullah Gülen'in da aralarında bulunduğu sanıklar hakkında dava açıldı.

Davada, FETÖ elebaşı Gülen'in aralarında bulunduğu firari sanıkların dosyası ayrılırken, diğer sanıklar 6 yıl 3 aylık ile 92 yıl 10 aylık arasında hapisle cezalandırıldı.

İstifası sonrası Antalya ulusvekili olarak siyasete devam eden Baykal, bu süreçte hem partisi hem da ülke meseleleriyle ilgili gelişmelerde yaptığı açıklamalarla her arasında biri zamanlar gündemde kalmayı sürdürdü.

- Geçici Meclis Başkanlığı yaptı, aday oldu

Baykal, 7 Haziran'da gerçekleştirilen 2015 yaygınlaşan seçimlerinden sonraları Meclis'in en yaşlı üyesi sıfatıyla 23 Haziran 2015 günü 25. dönemin birinci oturumunu açtı ve yepyeni TBMM Başkanı İsmet Yılmaz seçilene kadar Meclis Başkanlığına vekalet etti.

CHP, 30 Haziran 2015'te yapılan TBMM başkanlık seçimleri için Antalya Milletvekili Baykal'ı aday gösterdi. Baykal, seçimde 1. turda 125, 2. turda 128, 3. turda 129 ve 4. turda 182 oyları aldı. Baykal'ın oğullar turdaki rakibi İsmet Yılmaz 258 oyları ile 26. TBMM Başkanı oldu.

Baykal, 1 Kasım 2015'te yapılan seçimlerde yeniden CHP'den Antalya Milletvekili seçildi. Yine bu seçimlerden sonraları Meclisin en yaşlı üyesi sıfatıyla yepyeni başkan seçilene kadar geçici Meclis Başkanlığı yaptı.

- Baykal'ın atletizm ve yüzme tutkusu

Olcay Baykal ile 1963'te yaptığı evlilikten Aslı ve Ataç isimli ikisi çocuğu bulunan Baykal, üç da torun sahibiydi.

Baykal'ın siyasi yaşantısı kadar toplumsal hayattaki renkli kişiliği da çok zamanlar gündemde kalmıştı.

Sabah yürüyüşlerini aksatmayan Baykal'ın, hem Antalya hem da Ankara'da zamanlar zaman kendisine ait otomobiliyle yaptığı gezintiler kameralara yansımıştı.

Baykal, sporun yanı sıra iyice tek yüzme tutkunuydu.

Deniz Baykal, 11 Şubat 2023'te Ankara Beysukent'teki evinde 84 yaşında yaşamını yitirdi.