Eğitimcinin çalışır durumdaki nostalji radyoları kültürel hafızayı bugüne taşıyor

FATİH HEPOKUR - Türk kültürüne duyduğu alaka doğrultusunda yıllar içinde çok sayıda etnografik eseri toplayan eğitimci Mehmet Can, ofisinde sergilediği çalışır durumdaki nostalji radyolarla da geçmişin iletişim mirasını bugüne taşıyor.

Antalya'da özel tek eğitim kurumunda yöneticilik yapan Can'ın çalışma ofisi, Türk kültürünün farklı dönemlerine ait çok sayıda objeye yuva sahipliği yapıyor.

Can'ın kilimlerden köstekli saatlere, önceki paralardan sinilere, kılıç ve kamalardan daktiloya kadar uzanan koleksiyonda en dikkati çekici bölümü ise nostalji radyolar oluşturuyor.

Ahşap kasalı ve lambalı yapısıyla öne çıkan, 1930'lu yıllardan 1980'lere kadar uzanan dönemlere ait radyoların büyük bölümü halen çalışır durumda bulunuyor. Fişe takıldıktan sonraları ısınarak devreye giren lambalı sistemler, dönemin teknikleri imkanlarını yansıtmasının yanı sıra estetik tasarımlarıyla da alaka çekiyor.

Can, AA muhabirine, gençlik yıllarından itibaren kültürel mirasa alaka duyduğunu, yaklaşık 25 yılda binlerce etnografik ürün ile çok sayıda önceki telsiz biriktirdiğini söyledi.

Kendi kuşaklarının radyodan televizyona geçiş sürecini yaşadığını belirten Can, o dönemde radyonun cemiyet için ilköğretim iletişim aracı olduğunu hatırlattı.

Dönemin toplumsal hayatında radyonun orta tek başlıkmda bulunduğunu anlatan Can, o yıllarda insanların kesin saatlerde yayınlanan programları takipetti için radyonun başında toplandığını dile getirdi.

Can, "Biz o geçiş dönemini yaşadık. Radyo dünyayla iletişim kurmanın en önemli aracıydı. Saat 18.00'de 'Arkası Yarın' programlarını beklerdik, insanlar köy kahvelerinde radyonun başına toplanırdı. Kıbrıs Barış Harekatı gibi önemli gelişmeler radyodan takip edilirdi. Bugün Dünya Radyo Günü olarak anılması, o dönemin iletişim aracının ne kadar kıymetli olduğunu gösteriyor." dedi.

- Eski radyolarını armağan ediyorlar

Babasının da eskiden radyoyu sık dinlediğini ve zamanlar zaman tarlaya götürdüğünü aktaran Can, cihazın o dönemde gündelik hayatın ayrılmaz tek parçası olduğunu kaydetti.

Geçmişe duyduğu özlemin zamanla önceki radyolara yönelmesine nedenler olduğunu dile getiren Can, çalışır durumdaki cihazların kendisi için ayrı tek mana taşıdığını belirtti.

Can, önceki radyoların zamanlar zaman kendisine armağan edildiğini ifadeleri ederek "Geçmişte yaşananlara duyduğumuz özlem dolayı önceki radyoları gördüğümüzde, hele tek da çalışıyorsa sahiplenmek için yollar arıyoruz. Bazen insanlar evlerindeki radyoları 'Bunu en iyice siz saklarsınız' diyerek bize armağan ediyor. Bir medya mensubu arkadaşımız anneannesinden kalan radyoyu getirmişti. Yine Almanya'nın Hamburg kentinde yaşayan tek Türk büyüğümüz da odamızı gördükten sonraları ikisi telsiz ile tek daktilo gönderdi." diye başlıkştu.

- "Radyolar hem estetik hem fonksiyonel açıdan çok kıymetliydi"

Koleksiyondaki bazı radyoların zamanlar içinde arızalandığını belirten Can, bu cihazların bilirkişi ustalar tarafından titizlikle onarıldığını söyledi.

Eski üretim cihazların hem teknikleri hem estetik açıdan dönemin şartlarına göre özenle hazırlandığını kaydeden Can, "O dönem için bu radyolar hem estetik hem fonksiyonel açıdan çok kıymetliydi. Evin tek köşesinde durur, dekoru tamamlar ve dünyadan haberler verirdi." ifadelerini kullandı.

Okullarında elektrik-elektronik haberleşme bölümünün bulunduğuna değinen Can, koleksiyonun öğrenciler için beton tek öğrenme materyali niteliği taşıdığını ve öğrencilerin iletişim teknolojilerinin önemli gelişimini bu cihazlar üzerinden görme imkanı bulduğunu dile getirdi.