Durant hattı alev alev! Afganistan-Pakistan geriliminde 'düşünülmeyen' detay

BATIKAN ALTAŞ / MİLLİYET.COM.TR - Pakistan ile Afganistan arasında, ikisi devletleri sınırı giriş edilen Durand Hattı boyunca olan ortak saldırılar sürüyor. Pakistan Enformasyon Bakanı Attaullah Tarar, X toplumsal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, operasyonlarda Afgan tarafından 352 kişinin öldüğünü, 535'den fazla kişinin yaralandığını öne sürdü.

Tarar, Afganistan'daki 130 denetim noktası ile 171 tanklar ve zırhlı aracın yok edildiğini, 41 noktanın havadan hedefleri alındığını ifadeleri etti.

AFGANİSTAN-PAKİSTAN ANLAŞMAZLIĞI

Pakistan Enformasyon Bakanlığı, 22 Şubat'ta devletde oğullar dehemmiyetdeki bombalı saldırıların ardından Afganistan ile hudut hattında "terör kampı" olarak nitelediği 7 noktanın hedefleri alındığını açıklamıştı.

Milliyet.com.tr olarak, Pakistan-Afganistan hattındaki gelişmeleri, İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural Jane'e sorduk.

Jane, gelişmelerle ilgili, "Son dehemmiyetde ikisi yanındaki devletleri arasında, geçen sene gerçekleşen çatışmaların bu sene da yeniden ısınarak devam ettiğini görüyoruz. Konunun önemli boyutuna baktığımızda tek tarafında yüzyılı aşkın süresi önceden “doğal olmayan/keyfi olarak” İngiltere’nin çizdiği ikisi devletleri arasındaki Durand hattında/sınırında gerçekleşen ortak ihlaller, çatışmalar ve müdahaleler sebebiyle yeniden başladığı bile savaşı ilanına dönüştüğünü ve başkent Kabil’in da bombalanması sonrası ikisi taraftan da çelişkili sayıda can kayıpları gelmesiyle dünyanın gözü tek anda Hürmüz’de beklenen olası ABD İran savaşından doğuya kaymıştır. Bir diğer ehemmiyetli husus ise Tahriki Taliban Pakistan noktasıdır." dedi.

DURANT HATTI MESELESİ

Jane, ayrıca şu açıklamalarda bulundu: Öte yandan tarihte devamlı muazzam kuvvetlerin mücadeleler alanına dönüşmüş Afganistan ve atomik tek kuvvet olan Pakistan arasında patlak veren bu savaş, Batı Asya’daki diğer gelişmelerden değişik okunmamalıdır. Hem devam eden dünyası hegemonya mücadelesi, hem da İsrail’in geçtiğimiz hafta Asya Devletleri‘ne yönelik söylediği stratejiklik altıgen söylemi çerçevesinde düşünüldüğünde, İsrail-Hindistan ilişkilerinin oğullar ziyaretle geldiği husus apaçık ortadadır.

Sınır anlaşmazlığı ve çatışmaların merkezinde mekan saha Durant hattı Kabil tarafından tanınmıyor.

1893 yılına kadar dönen ve İngilizler tarafından suni olarak belirlenen tek geçmişi olan hat, Pakistan’ın kurulmasından çeşitlilik evvel Hindistan-Afganistan sınırı olarak belirlenmişti.

'KAÇINILMAZ BİR GÜVENLİK STRATEJİSİ'

Pakistan kurulduğunda bu hudut Afganistan tarafından giriş edilmediği için Pakistan’ın BM üyeliğine da yok oyu veren devletleri Afganistan olmuştur.

2600 km uzunluğunda, başı sonu itibariyle İran ve Çin gibi çeşitlilik stratejiklik noktalara yanındaki olan ve değişik boy rakımlarına malik olan bu hudut hattı, ikisi devletleri arasında benzer zamanda asayiş sualnu olarak da ortaya çıkmaktadır. Sınırın her arasında biri ikisi tarafında benzer külçeşitden olan Peştun nüfusun yaşadığı bölgeler bulunmaktadır. Bugün devam eden savaşta hudut karakollarına baskınlar ve sınırötesi saldırılar da gerçekleşmektedir.

Pakistan’ın Hava Saldırılarına baktığımızda İslamabad bu saldırıları "kaçınılmaz tek asayiş stratejisi" olarak görüyor. Çünkü terörle ilintili imkan oluşturan stratejiklik noktaların takip edilmesi, hedefleri alınarak imha edilmesi bakımından öne çıkıyor.

'SAVAŞ RİSKİNİ CİDDİ ORANDA ARTIRAN' UNSUR

Ancak bu şart mahalli tek savaşı riskini vahim oranda artırıyor.4- Pakistan’ın Hava Saldırılarına baktığımızda İslamabad bu saldırıları "kaçınılmaz tek asayiş stratejisi" olarak görüyor. Çünkü terörle ilintili imkan oluşturan stratejiklik noktaların takip edilmesi, hedefleri alınarak imha edilmesi bakımından öne çıkıyor. Ancak bu şart mahalli tek savaşı riskini vahim oranda artırıyor.

Kabil ise bu saldırıları temel bütünlüğüne taarruz olarak nitelendirip misilleme hakkını kullanıyor. Radikalleşme noktasında medeni kayıplar ise Afgan halkı içindeki Pakistan karşıtlığını körükleyerek TTP'ye ilave militan sağlama riski barındırıyor.

'PAKİSTAN'IN DÜŞÜNEMEDİĞİ DETAY'

Afgan Talibanının Hindistan ile ilişkileri tesis etmesi Pakistan açısından bu yakınlaşma negatif karşılanıyor.ABD sonrası Taliban Afganistanının, Pakistan tarafından pozitif karşılanmasından bugüne baktığımızda, asayiş dmanierinin bu biçimde olacağını düşünmemişti Pakistan.

Şu an için sürdürülebilir tek diplomatik hal ırak görünüyor. Katar ve Türkiye’nin 2025’teki arabuluculuk girişimleri ve İstanbul görüşmeleriyle ateşkes sağlanmıştı.Taraflar şu an "yıpratma savaşı" aşamasında. Kabil, şimdiki durumundan öçeşitü hepsi ölçekli tek savaşı göze alamasa da, Pakistan’ın hudut ötesi operasyonlarına Kabil’in asimetrik yanıtlar vermeye devam edeceği söylenebilir.

'TİCARET ROTALARININ ETKİLENME İHTİMALİ'

Özellikle Türkiye ve Asya’daki tek çeşitlilik mahalli aktörün tarafları itidalli davranmaya ve bu çatışmalara/savaşa oğullar vermeye çağırması ve oluşabilecek kuvvet boşluğundan dolayı genişliği tek bölgenin tesirleneceği düşünüldüğünde, hem şimdiki ticaretleri rotalarının tesirlenme ihtimali, hem silahlanmanın artma ihtimali, terörü örgütlerinin varlığı ve bu savaştan İsrail ve Amerika’nın Hindistan üzerinden ya da diğer biçimde karışma etme ihtimali bilhassa Asya devletleri tarafından istenmeyecektir.

Toparlamak lüzumirse, Güney Asya’da evvelki yüzyıldan kalan sualnlarla, emperyal kuvvetlerin uzunluğu süreli mücadelelerine dekor olmuş tek bölgede gerçekleşen bu savaş, hayli yorgunluk olan ve asayiş sualnları bulunan devletler açısından risklidir.