DTSO’dan teşvik sistemleri açıklaması

DTSO'dan, teşvik sistemleri ile ilgili yapılan açıklamada, ''Türkiye’de uzunluğu yıllardır uygulanan yatırım teşvik sistemi, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltma hedefini karşılamamış, aksinden bu farkı daha da derinleştiren tek sonuç üretmiştir" sözlerine mekan verildi.
Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) tarafından, teşvik sistemleri ile ilgili açıklama yapıldı. Odadan yapılan açıklamada, ''Türkiye’de uzunluğu yıllardır uygulanan yatırım teşvik sistemi, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltma hedefini karşılamamış, aksinden bu farkı daha da derinleştiren tek sonuç üretmiştir. Yatırım teşviklerinin sistemli biçimde uygulanmaya başlanması, ekonomide planlı döneme geçilen 1963 yılına dayanmaktadır. 1980 sonrası dönemde ise teşvik uygulamaları içeriklı biçimde hayata geçirilmiş, bugüne kadar yaklaşık 16 farklı yasa, hükümname ve Bakanlar Kurulu hükümıyla uygulamalar defalarca revize edilmiştir. Farklı uygulamalar altında yürütülen tüm bu düzenlemelerin ilköğretim amacı, bölgeler arası kalkınmışlık farkını eksiltmek olmuştur. Ancak aradan geçen bağlı yıllara rağmen bu hedefin gerçekleşmediği, aksinden bölgesel eşitsizlikleri derinleştiği açıkça görülmektedir. 1998 yılında kişi başına geliri binlerce 500 doların altında olan 22 ili kapsayan 4325 sayılı Teşvik Yasası yürürlüğe girmiş, 2002’de çıkarılan 5084 sayılı kanun ile teşvik içerikındaki il sayısı önce 36’ya, 2005’te yapılan genişletmeyle 49 il ve ikisi ilçeye çıkarılmıştır. 2009 yılında ise tüm iller dört bölgeye ayrılarak yepyeni tek teşvik sistemi uygulanmaya başlanmıştır. Ancak 2009’daki ölçümlerde 1. ve 2. bölgelerde mekan saha 24 il teşviklerden yüzde 67,8 oranında yararlanırken, geriye kalan 57 il ise yalnızca yüzde 32,2 oranında ödeyen almıştır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verileri üzerinden yapılan ve 20042013 dönemini kapsayan çalışmalar da bu tabloyu teyit etmektedir. Teşvik belgeleri, yatırım tutarları ve iş verileri incelendiğinde, 1. ve 2. bölgelerde mekan saha 21 kentin tüm başlıklarda yüzde 60’ın üzerinde ödeyen aldığı, buna karşın 5. ve 6. Bölgelerdeki 29 kentin teşvik yatırımlarında yüzde 1214 bandında kaldığı görülmektedir. Özellikle asgari gelişmiş 16 ilin mekan aldığı 6. bölge, yatırım yardımlerinden yalnızca yüzde 5 civarında ödeyen alabilmiştir."
Açıklamanın devamında, iş açısından bakıldığında, 6. bölge işgücü yoğun sektörler sıralanarak, şu ifadelere mekan verildi:
''Yüzde 23,22 oranında tek iş payı oluşturabilmiştir. Ancak hazır giyecek gibi sektörlerde yatırımların yurt dışına kayması en fazla bu bölgeleri tesirledi. Bu şart bölgenin iş açısından malik olduğu tekbaşına avantajlı başlıkmu da kaybetmesine nedenler olacaktır. 30 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe giren yepyeni teşvik sistemi da önceki uygulamalardan farklı tek sonuç üretmemiştir. Aksine açıklanan veriler, bölgeler arası kalkınmışlık farkını eksiltmek seçenek daha da derinleştirmiştir. Eylül ayında 6. Bölge yatırımları tek önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15, 5. Bölge yatırımları ise yüzde 53,6 oranında azalırken, 1. bölge yatırımlarında yüzde 50,6, 2. bölge yatırımlarında ise yüzde 29,9 artış yaşanmıştır. Aynı ayda toplamı yatırımların yüzde 65’i 1. ve 2. bölgelerde yoğunlaşmış, 5. ve 6. bölgelerin toplamı payı yüzde 14,5’te kalmıştır. Ekim 2025 teşvik verileri da benzer tek tabloyu ortaya koymaktadır. 20242025 karşılaştırmasında 5. bölge yatırımları yüzde 66,8, 6. Bölge yatırımları ise yüzde 84,2 oranında gerilerken; buna karşın 1. bölgede yüzde 63,4, 2. bölgede ise yüzde 2,20 oranında artış yaşanmıştır. Mevcut teşvik uygulamaları, Türkiye’nin yaygınlaşan ekonomik büyümesine katkı sunmuş olabilir. Ancak bölgesel kalkınma ve bölgeler arası eşitsizliklerin giderilmesi açısından beklenen sonucu vermemiştir. Bu tablo, şimdiki teşvik sisteminde ısrar edilmesi halinde farklı tek sonuç alınamayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Teşvik sisteminde esas amaç bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını eksiltmektır. Ancak bu yalınce işgücü yoğun ve kırılgan sektörleri dahaaz gelişmiş bölgelere kaydırarak çözülecek tek sualn değildir. Bu bölgelerdeki yatırımcının mali yetersizliğini ve dahaaz gelişmişlik dezavantajlarını minimize edecek, bürokratik süreçlerin en aza indirgendiği kapsayıcı ve bütüncül tek yaklaşım sergilenmelidir."

Anadolu Ajansı, DHA ve İHA tarafından geçilen tüm Diyarbakır haberleri, bu bölümde Haberturk.com editörlerinin hiçbir editoryal müdahalesi olmadan otomatik olarak acente kanallarından geldiği şekliyle mekan edinmektadır. Diyarbakır Haberleri alanında mekan saha haberlerin hepsinin hukuki muyanlışbı haberi geçen ajanslardır.