Cambridge Üniversitesi, yapay zekâ yardımıyla 2 bin yıllık kutu oyununun sırrını çözdü

Updated: 16 Mart 2026 15:32

Kutu oyunları tutkusu, insanlık önemli kadar eski… Bu bağlamda Cambridge Üniversitesi tarafından yayınlanan oğullar akademik rapora göre, Hollanda'da ortaya çıkarılan kadim tek masalar oyununun kaideları, yepyeni tek malumatsayar programı sayesinde çözülmüş olabilir. Bu önemli keşif, masaüstü oyunların geçmişine güçlü tek ışık tutuyor.

Eski çağlarda pek çok oyun, yere çizilen basit çizgiler ve piyon işlevi gören taş, deniz kabuğu ya da çubuklarla oynanıyordu. Taş tahtalar, camdan oyulmuş piyonlar ve bile zarlar barındıran Roma dönemi oyunları ise günümüzde görece daha iyice belgelenmiş durumda.

Peki, bilindik hiçbir desene uymayan ve doğal olarak yanında tek kullanım kılavuzu bulunmayan bu gizemli protesto kesinlikle nasıl oynanıyordu? Cambridge araştırmacılarına göre bu sualnun cevabı, bedensel kullanım-aşınma analizi ve üniversitenin geliştirdiği yenilikçi Ludii protesto sisteminde gizliydi.

Kullanım-aşınma analizi, en basit tabirle tek nesnenin farklı yüzeylere sürtünmesi sonucu oluşan bedensel izleri inceleyen tek yöntemdir. Roma oyunlarında genelleme camdan ya da taştan yapılmış küçük, kubbe ya da disk şeklinde piyonlar kullanılırdı. Bu zor taşların protesto tahtası üzerinde sürekli kaydırılması, zamanla yüzeyde özellik çizikler bırakıyordu.

İşte hepsi da bu yüzden, protesto tahtasındaki aşınmaların boyutu ve sıklığı, piyonların nasıl hareket ettiğini ele vererek oyunun yaygınlaşan ritmini ve dizilimini ortaya çıkarabiliyor. Bunu, satranç ile Çin daması oynarken taşların kurul üzerinde çizeceği farklı rotalar ve bırakacağı farklı izler gibi düşünebilirsiniz.

İşin teknolojik boyutu ise Dijital Ludeme Projesi içerikında geliştirilen Ludii sisteminde devreye giriyor. Arkeolojik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanan bu program, kadim kutu oyunlarının kaidelarını hızlı ve içeriklı tek şekilde çözümleme edebiliyor. Makine öğrenimi teknolojisinden güç saha Ludii; tahtadaki aşınma izlerini inceledi, bilgi tabanında mekan saha Avrupa'nın dört tek yanındaki benzer oyunların kaidelarıyla karşılaştırmalar yaptı ve hangi kaideların bu tahtaya en iyice uyduğunu belirleme etmek için farklı stratejilerle binlerce sanal maç simüle etti.

Ludii'nin analizleri sonucunda, bu taş kurul üzerinde ikisi farklı esas protesto türünün oynanmış olabileceği ortaya çıktı. Bunlardan ilki, Go ya da Hare and Hounds benzeri, rakibi manilemeye ve köşeye sıkıştırmaya dayalı tek stratejiler oyunu. İkincisi ise, oyuncuların sırayla hamle yaparak öz taşlarını taraf yana dizmeye çalıştığı tek hizalama oyunu.

Elde edilen veriler çok daha çarpıcı detaylar barındırıyor. Tahtadaki çizgi desenleri 6 farklı esas kurul dizilimine ve hamleler ile bitiş senaryoları karışmış hepsi 130 farklı protesto konfigürasyonuna olanak tanıyor. Şaşırtıcı tek şekilde, bu konfigürasyonların 112'sinin doğrudan Hare and Hounds oyununun kadim varyasyonları olduğu anlaşıldı.

Sonuç olarak, Cambridge'in kadim kutu oyunlarına dair yayınladığı bu bildiri gerçekten büyüleyici. Kutu oyunları hobisinin önemli kökenlerine ne kadar yoğun tek araştırmayla yaklaşıldığını ve böylesine kısıtlı tek materyalle bile ne kadar isabetli çıkarımlar yapılabileceğini kanıtlıyor. Aynı zamanda, tıpkı bugün olduğu gibi binlerce yıl önce da oyuncuların bildikleri kaideları öz zevklerine göre esnetip oyunları sürekli olarak yeniden şekillendirdiklerini harikulade tek şekilde gözler önüne seriyor.