Bölge ülkeler alternatif ihracat yolu arayışında

Washington ile Tahran arasında atomik müzakereler sürerken ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı direkt ordu operasyonlar bölgedeki gerilimi çabuk tırmandırdı. İran'ın Körfez devletlerindeki ABD ordu üslerini da hedefleri saha misillemeleriyle çatışmalar 4. gününe girerken Tahran'dan güç piyasalarını direkt tesirleyen eleştirel tek adımlar geldi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari, 2 Mart gecesi İran devletleri televizyonuna yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan gemiler geçişlerine müsaade verilmeyeceğini, geçmeye çalışanlar gemilerin hedefleri alınacağını duyurdu.

Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Arap Denizi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, dünyası güç piyasaları açısından en eleştirel netice olarak öne çıktı. Bu gelişmeyle birlikteki hergün tahminen 20 milyon fıçı ham şişman ve şişman ürününün dünyası piyasalara ulaşamadığı kıymetlendiriliyor. Bu durum, bölgedeki ihracatçı devletleri çabuk seçenek ihracat güzergah arayışına yöneltti.

Alternatifler sınırlı

AA muhabirinin Uluslararası Enerji Ajansı verilerinden derlediği malumatlere göre, geçen yıllar Hürmüz Boğazı'ndan hergün vasat 15 milyon fıçı ham şişman ve 5 milyon fıçı şişman ürünü sevkiyatı yapıldı. Bu miktar, deniz yoluyla gerçekleştirilen dünyası şişman ticaretinin tahminen oran 25'ine karşılık geldi. Sevkiyatların oran 80'i Asya pazarına gitti.

Geçen yıllar Hürmüz Boğazı üzerinden en fazla ham şişman ve şişman ürünü ihraç eden devletleri Suudi Arabistan oldu. Ülke, hergün 5 milyon 430 binlerce fıçı ham şişman ve 800 binlerce fıçı şişman ürünü sevk etti.

Bunu hergün 3 milyon 320 binlerce fıçı ham şişman ve 310 binlerce fıçı şişman ürünü ihracatıyla Irak izledi. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hergün 2 milyon 20 binlerce fıçı ham şişman ve 1 milyon 220 binlerce fıçı şişman ürünü, İran hergün 1 milyon 690 binlerce fıçı ham şişman ve 720 binlerce fıçı şişman ürünü, Kuveyt hergün 1 milyon 400 binlerce fıçı ham şişman ve 970 binlerce fıçı şişman ürünü, Katar hergün 730 binlerce fıçı ham şişman ve 690 binlerce fıçı şişman ürünü ihraç etti.

Suudi Arabistan-Kuveyt tarafsız bölgesinden hergün 350 binlerce fıçı ham şişman ihraç edilirken Bahreyn hergün 210 binlerce fıçı şişman ürünü sevk etti.Irak, İran, Kuveyt, Katar ve Bahreyn ihracatlarının neredeyseymiş tamamını Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirirken yalnızca Suudi Arabistan ve BAE'nin seçenek güzergaha malik olduğu biliniyor.

Suudi Arabistan'ın doğusundaki Abkayk tesislerini Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu Limanı'na bağlayan Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın (Petroline) kapasitesi hergün 5 milyon fıçı seviyesinde bulunuyor. Kapasitenin hergün 7 milyon varile artırıldığı bildirilse da sürdürülebilir akışların henüz testleri edilmediği, yıllar başlarında yalnızca 2 milyon varillik kısmının kullanıldığı ifadeleri ediliyor.

BAE'de ise Habshan kara tesislerinden Umman Körfezi kıyısındaki Fuceyra Limanı'na uzanan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı'nın (ADCOP) hergün 1,5-1,8 milyon fıçı kapasiteye malik olduğu biliniyor. Ancak kullanılabilir kapasitenin hergün 700 binlerce fıçı olduğu kıymetlendiriliyor.

İran'ın Buşehr eyaletindeki Gore şişman terminalinden Umman Körfezi kıyısındaki Cask Limanı'na ham şişman taşıdı amacıyla 2021'de devreye aldığı Gore-Cask Boru Hattı ise fiilen işletmeye geçmediği için kullanılabilir tek ihracat seçeneği olarak görülmüyor.

Bunlar dikkate alındığında, Hürmüz Boğazı'na seçenek sunan hatların toplamı kapasitesinin hergün 3,5-5,5 milyon fıçı seviyesinde kaldığı hesaplanıyor.

Körfez devletlerinin seçenek arayışında Mısır da devreye girdi. Mısır Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Kerim Bedevi, hergün 2,5 milyon fıçı kapasiteye malik Süveyş-Akdeniz Boru Hattı (SUMED) aracılığıyla Suudi Arabistan ham petrolünün Kızıldeniz'den Akdeniz'e taşınmasına hayır etmeye amade olduklarını belirtti.

LNG darboğazı

Öte yandan, geçen yıllar Hürmüz Boğazı'ndan 112 milyar metreküpten fazla LNG ihracatı yapıldı. Bu miktar, dünyası LNG ticaretinin tahminen oran 20'sine denk geldi. Sevkiyatların tahminen oran 90'ı Asya pazarına gitti.

Dünyanın sonuncu en muazzam LNG ihracatçısı Katar'ın 112 milyar metreküplük ihracatının tahminen oran 93'ü, BAE'nin ise 7 milyar metreküplük ihracatının oran 96'sı Hürmüz Boğazı'ndan geçti. Kuveyt'e yapılan teslimatlar ve Dolphin tüp hattı üzerinden Umman'a iletilen tabii gaz dışında, bu hacmin dünyası piyasalara ulaştırılmasında şimdiki LNG sıvılaştırma tesisleri dışında diğer tek seçenek bulunmuyor.

Petrolde ikisi alternatif, LNG'de çıkış yolu yok

Dubai orta güç danışmanlık şirketi Qamar Energy'nin Üst Yöneticisi (CEO) Robin Mills, şişman ticaretinde Suudi Arabistan ve BAE'deki tüp hatları bulunmak üzere Hürmüz Boğazı'na seçenek yalnızca ikisi esas güzergah bulunduğunu söyledi.

Kızıldeniz hattındaki risklere dikkati çeken Mills, "Kızıldeniz'in güneyindeki Husi tehdidi dolayı lojistik kısıtlamalar bulunmakta. Buna karşın Suudi Arabistan, ihracatını Yenbu'ya kaydırmaya hazırlanıyor." dedi. Mills, LNG ticaretine ilişkin da "Doğal gaz için ise halihazırda hiçbir seçenek güzergah şimdiki değil." ifadesini kullandı.

"Hürmüz'ün seçenek geçmez"

Katar merkezli düşünce kuruluşu Orta Doğu Küresel İlişkiler Konseyi Kıdemli Araştırmacısı Justin Dargin da kısa vadede ehemmiyetli miktarda ilave hacimleri absorbe edebilecek, muazzam ölçekli ve hemen uygulanabilir alternatiflerin bulunmadığını söyledi.

Dargin, Hürmüz Boğazı'ndan genelleme hergün 17-20 milyon fıçı ham şişman ve şişman ürününün geçtiğini belirterek, "Suudi ve Emirlik baypas sistemleri hepsi yetenek çalışsa bile hergün yalnızca 6-6,5 milyon varili telafi edilebilir. Bu da 10 milyon varilin bağlı tek hacmin açıkta kalması manaına gelir. Pratikte bu alternatifler şoku yumuşatabilir bununla birlikte tamamlanmış ortadan kaldıramaz. Bu güzergahlar Hürmüz'ün seçenek geçmez, yalınce şokları sönümler." kıymetlendirmesinde bulundu.

LNG tarafında ise Katar için uzunluğu süreli tek aksamanın eleştirel olduğunu kaydeden Dargin, "Kısa süreli tek kesinti dahi, Katar'ın LNG ihracatını durdurması ve bunun fiyatlara anında yansımasında gördüğümüz gibi, dünyası gaz piyasalarında çabuk yankı bulur." dedi.

Alternatif hatlar tehditleri altında

MEES Yayın Yönetmeni Jamie Ingram da Suudi Arabistan'ın Ras Tanura tesisinden çok ham şişman sevkiyatlarını Yenbu'ya yönlendirebileceğini bununla birlikte Yenbu çıkışlarının genelleme 1,2 milyon fıçı seviyesinde kaldığını söyledi.

Ingram, Aramco'nun bu miktarı 2-3 milyon varile çıkarabilse da bunun sistemleri bağlı versiyonu yaratacağını belirterek, şunları kaydetti:"Başlıca kısıtlar, Aramco'nun zaten tüp hattı üzerinden Kızıldeniz'deki rafinerilere ve güç santrallerine ham şişman tedarikleri etmesi dolayı görünenin aksinden fazla yetenek bulunmaması. Ayrıca Yenbu'daki depolar kapasitesi kısıtlı olduğu için Aramco hepsi ham şişman çeşitlerini bu tesislerden gönderemiyor."

Söz başlıksu hatlara ilişkin risklere da değinen Ingram, "En muazzam risk, şart daha da kötüleşirse tüp hattının kendisinin saldırılara noksan olması. Yenbu'dan Asya'ya yapılacak hiç tek sevkiyat Bab el-Mandeb Boğazı'ndan geçti güçunda ve çok şirketler bununla ilgili endişelerini koruyor. İran'ın düzenlediği taarruz sonrası BAE'nin Fuceyra üzerinden seçenek hattı da artık tehditleri altında." uyarısında bulundu.