BM Genel Sekreteri Guterres NTV'ye konuştu. "İsrail her zaman bu savaşı istiyordu"

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, NTV'den Deniz Kilislioğlu'nun suallarına yanıt verdi.

Kilislioğlu'nun birinci sualsu, "Güvenlik Konseyi'nin daimi üyelerinden arasında biri (ABD) İran'da sıcak çatışmanın içinde. Diğeri, Rusya, dört yıldır Ukrayna'da savaşta BM savaşları önlemek için kurulmuştu, bütün bu savaşlara baktığınızda bu kurumun başındaki tek insanoğlu olarak da artık sistemin çöktüğünü giriş eder misiniz?" oldu.

İşte NTV özel röportajından öne çıkan sual ve yanıtlar…

BM SİSTEMİ ÇÖKÜŞÜ MÜ YAŞIYOR?

"Sistem çökmez. Sistem çökmeyecek ama tabii ki büyük belirsizliklerle karşı karşıya olmaya devam ediyor. 

Şu anda gerçekten çok büyük tek belirsizlik içinde yaşıyoruz. Çatışmaların katlanarak arttığını görüyoruz ve bence bu noktada en etkileyici boyutu uluslararası hukukun artık uygulanmaması. Bunu başvuru sualmluluğuna malik olan BM Güvenlik Konseyi üyelerince bile hayata geçirilmediğini görüyoruz. 

BM Genel Sekreteri'nin bizler uluslararası hukukun koruyucusu olacağız demesi çok önemli ve dünyaya bu tarz durumların devam edemeyeceğini söylemesi çok önemli.

“ULUSLARARASI HUKUK GALİP GELMELİ”

Evet kontrolden çıkıyor gibi görünüyor bununla birlikte geriye dönmeli. Uluslararası hukukun üstünlüğünün ve hukukun gücünün, gücün üstünlüğüne galip geldiği tek dünyaya geri dönmemiz lüzumiyor. 

Uluslararası kurumların hem saygı gördüğü hem da ellerinden gelen her arasında biri şeyi yaparak ve bütün imkanlarını kullanarak barış için lüzumli koşulların oluşturulmasını sağlaması lüzumiyor. Yeniden tesis edilmesini şimdiki ve mümkün kılmaları lüzumiyor. Adaletin uluslararası ilişkilerde galip gelmesi lüzumiyor."

Sorun sistemde değil ülkelerde mi diyorsunuz?

"Prensipler çerçevesinde herkesin oyunun kaidelarını giriş ettiği, uluslararası hukuku giriş ettiği tek çerçeve ile kurulmuştu sistem. Yani buradaki sualn kanunlarda değil. Buradaki ülkelerin kaideları, kanunları ihlal eden edip hem da veto güçleriyle BMGK'da oturup bu barış ve gücenliği güvence edecek kurumun çalışmasına müsaade vermemelerinden kaynaklanıyor."

Peki bu ülkelerin uluslararası hukuka uymalarını nasıl sağlayacaksınız? Bunun formülü ne olacak?

“Mümkün olduğunca fazla baskı kurmamız lüzumiyor. Dünyadaki güç dmanieri ve ilişkileri değişiyor. Gelecek için benim umudum şu şekilde. Bugün baktığınızda birçok tesirsini artıran gelişmekte olan ekonomiler görüyorsunuz. Geçmişin süper güçleri geçmişte kaldı. Baktığınız zamanlar Hindistan, Türkiye, Çin, Brezilya ve Endonezya gibi ülkeleri görüyorsunuz. Yeni tek dmanienme var. Dünya değişiyor ve bununla birlikteki Güvenlik Konseyi başta bulunmak üzere reforma ihtiyacımız var. İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulmuş kurumların şimdiki dünyaya adapte olması lüzumiyor.”

Peki sizin yeniden şekillendirme için formülünüz ne? BMGK'nın yeniden şekillendirilmesi başlıksunda kurumun başındaki ad olarak buradaki planınız nedir?

"Dünyada güç ilişkileri değişiyor. Yeni ortaya çıkan ekonomilerin uluslararası ilişkilere tesirleri da artıyor. Bugün Türkiye'nin çok tesirli tek ülke olduğunu görüyoruz. Gerçekler her arasında biri zamanlar kazanacaktır ve bizler da tabii ki hala olan kurumların ilköğretim güçlerinin dünyadaki gerçek gücüne ulaşması için reformlar gerçekleştirmemiz lüzumiyor.

 Yapay olan nihayetinde biter. Gelecek için iyimserim. Gelecekte ilave reformlar baskısı olacaktır. Adaleti tesis etmek için ve eşitsizliği eksiltmek için ilave baskı olacaktır. Hukukun üstünlüğünü ve saygı görmesini sağlamak için ilave baskı olacaktır."

ABD-İSRAİL-İRAN SAVAŞI

Son savaşın 13. günündeyiz. ABD, İran'a saldırdı. ABD Başkanı Donald Trump'ın bu saldırıyı birinci başlattığını öğrendiğinizde aklınızdan ne geçti? ABD bu savaşı niçin çıkardı? Amaçları nedir?

"Açık başlıkşmak lüzumirse amaçları netler değil. Aslında bu İsrail'in her arasında biri zamanlar istediği savaştı ve ABD'yi her arasında biri zamanlar içine çıkmak istediği savaştı. ABD'nin şimdiki amacı nedir, protesto sonu hedefi nedir netler değil şu anda. Bu savaşın en kısa sürede sona ermesi çok önemli. Çünkü artık bu yalınce ABD ve İsrail'in İran'a gerçekleştirdiği tek saldırı olmanın ötesine geçti. İran'ın bölgedeki birçok ülkeye saldırdığı tek durumdayız. 

BMGK tarafından da bu saldırılar güçlü tek şekilde kınandı. Bu da öylesine tek ortam oluşturuyor ki küresel iktisat çok büyük tek sıkıntı içerisinde. Özellikle güç arzı, gübre arzı, gıda gibi arz zincirlerinin sıkıntıya girdiğini ve enflasyonun dünya çapında artma eğiliminde olduğunu görüyoruz. En duyarlı ülkeler ve nüfuslar daha doğrudan tesirlenecek ve bu kesinlikle dürüst değil. Tabi ki bu savaş en kısa sürede sona ermeli."

BM olarak Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının olası sonuçlarıyla ilgili tek bildiri yayınladınız.

"Kesinlikle uluslararası hukuk galip gelmeli. Denizcilik hukuku açıktır, seyrüsefer özgürlüğü olmalıdır. Hiçbir şekilde Hürmüz Boğazı'nın kapatılması giriş edilemez. Navigasyon için, seyrüfeser içiçn açık olması lüzumir. Buradan ileriki ürünlere tüm dünyanın ihtiyacı var."

İsrail Lübnan'a saldırdı. Lübnan’daki barış gücünüz UNIFIL’in gözlem noktaları ateş hattında kaldı. BM nedenler hala olan barış güçlerini bölgede tutuyor? Canlı kalkan oluyorlar, barışı intizar etmek için barış lüzumir, oradaki gözlemciler çekilsin eleştirileri var. Neden çekmiyorsunuz?

"Lübnan halkına soracak olursanız BM'nin oradaki varlığını istiyorlar. Lübnan'daki şart dayanılacak gibi değil. Savaş ve bazı saldırılar işte 700 binlerce kişinin yerinden edilmesine nedenler oldu çok sayıda insanoğlu öldü ve yaralandı. Çok sayıda insanoğlu acı çekiyor. Derhal sona ermeli ve ateşkes ilan edilmeli. Lübnan'ın temel bütünlüğüne saygı gösterilmeli. Silahlı tekbaşına güç Lübnan devleti olmalı."

İsrail hep bu savaşı istiyor dediniz. ABD bu savaştan çekilirse İsrail savaşmaya devam eder mi?

"ABD savaşı sonlandırmak isterse savaş biter."

Kıbrıs adası da İran’ın misillemelerinden tesirleniyor. Adanın çevresinde savaş gemileri var, içerisi da silahlanıyor. Türk tarafının güvenliği başlıksunda ne söylersiniz?

"Kıbrıs sualnunu çözmek için çok sıkı çalışıyoruz. Yakınız demezdim bununla birlikte ileriye pozitif açıda ilerledik. Yeniden başladık iletişimlere. Bizim tekbaşına amacımız adanın halkları modern dünyanın tüm imkanlarından yaralansın. İyimser ya da kötümser değilim ama hükümlıyım. Görev süremin oğullar gününe kadar Kıbrıs sualnunun çözülmesi için elimden gelen her arasında biri şeyi yapacağım."

Görev süreniz bu yılın nihayetinde bitiyor. Sizin dünyaya iletiınız ne olacak? BM Genel Sekreteri bulunmak için güçleri tek zamandı diyecek misiniz?

"Karşılaştırma etmek istemem ama oğullar seviye güçleri tek dönemdi. Çok etkileyici süreçler ve durumlarla karşı karşıya kaldık. Körfez'de ve Ukrayna'da savaş var. Pek çok bölgede savaşlarla uğraşıyoruz. İnanılmaz tek eşitsizlik, adaletsizlik, açlık ve fakirlik var. İklim kaosuyla karşı karşıyayız ve bunun insanlar için varoluşsal tek tehditleri olduğu tek noktadayız. Bazı teknolojiler kontrolden çıkma tehlikesiyle karşı karşıya. Dünya tek araya gelmeli. İnsanlar manaalı ki bizi ayıran her arasında biri neyse çok daha önemsiz çünkü hepimizin dünyayı doğru raya oturtması lüzumiyor."