Aynı iki isim, aynı yer ve iki ayrı kritik sorun

ABD Başkanı Donald Trump'ın ikisi danışmanı Cenevre'de dünyanın en önemli ikisi sualnunu aynı anda çözmeye çalıştı. Biri damadı Jared Kushner diğeri ise emlakçı arkadaşı Steve Witkoff. Dünya merakla izliyor. Zira hem İran nükleer krizi hem da Ukrayna savaşı görüşmelerinde tıpkı Gazze barış planında öncü görev oynayan aynı ikili mekan alıyor.
Bu ikilinin yürüttüğü mekik diplomasisini yetersizlik bulan da var, alkışlayan da. Salı günkü görüşmeler yaygınlaşan olarak 'olumlu' geçti. Tahran, tek fırsat penceresinin aralandığından ve prensipler üzerinde anlaşıldığından bahsetti. Fakat aynı iyimser tablo ABD tarafında yoktu. İsrail medyası Kushner'den aldığı kulisle "İran Trump'ın taleplerini karşılamıyor, sırada saldırı var" diyerek daha şahin tek diller kullanıyor. Witkoff'tan beslenen Beyaz Saray ise "İranlılar Başkan Trump'ın bazı kırmızı çizgilerini giriş etmeye henüz hazır değil" diyerek daha ihtiyatlı tek söylemi yeğleme ediyor.
Amerikan muhalefeti Trump'ın nitelikten ziyade niceliğe odaklandığı ve daha çok bitirdiği savaş ve çatışma sayısını artırmayı önemsediğini ileri sürüyor. Şimdiye kadar sekiz sualnu çözen Trump, Ukrayna ve İran meselesini de çözerek skoru 10'a çıkarmayı planlıyor.

***

Diplomasi dünyası ikisi ayrı eleştirel krizin aynı yerde ve aynı ikisi isimle el alınmasının pek rasyonel olmadığı kanısında. Kushner ve Witkoff, Umman'ın Cenevre'deki diplomatik misyonundaki İran görüşmelerinden sonraları hiç soluklanmadan Ukrayna krizi için InterContinental oteline geçti.
Salı günü İsviçre'nin Cenevre kentinde İran ve ABD'nin Umman arabuluculuğundaki nükleer müzakereleri 3.5 zaman sürdü. Aynı gün ABD, Rusya ve Ukrayna'nın katıldığı üçlü görüşmeler da 6 zaman sürdü. Yani Trump'ın danışmanları tek günde 9 zaman mesai yaptı. Fakat müzakerelere rağmen hem Ukrayna'daki savaş devam ediyor hem da ABD'nin Körfez'e ordu yığınağı sürüyor. İkinci uçak gemisi USS Gerald R. Ford Cebelitarık Boğazı'nı geçerek İran'a doğru ilerliyor.
Trump geçen yıl sonuncu kez iktidara geldiğinde bir günde bitirme sözü verdiği Ukrayna savaşı bu arada beş gün sonraları dördüncü yılına giriyor. 24 Şubat 2022'de başlayan savaş müzakereler devam ederken bile bütün hızıyla sürüyor. Nitekim Rusya, Cenevre toplantısından birkaç zaman önce Ukrayna'da 12 bölgeyi 400 SİHA ve 30 füzeyle vurdu.

***

1945'ten bu yana Avrupa'nın en büyük savaşına dönüşen Ukrayna ile İran krizlerinin barışçıl çözümü ikisi nedenle çok düşük. İlki yapısal jeopolitik sualnlar. İkincisi da bu yapısal sualnları önemsemeyen diplomatik bakış açısı. Çünkü dünyanın bütün sualnlarını çözmekle yalınce Kushner ve Witkoff'un görevlendirilmesini bazıları farklı karşılarken diğerleri ise hayli riskli görüyor.
İkisi da emlakçı. Muyanlışpları kadar diplomatik tecrübeye malik değiller. Ayrıca müzakerelere ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun katılmaması da sual işaretlerine yolda açıyor. Beyaz Saray ise bu başlıkdaki endişeleri yanıtsız bırakıyor. Eskiden elçiye zeval olmazdı. Artık 'her şeyin elçisi'ne dönüşen Trump'ın müzakerecilerini bu yüzden herkes hedefe koyuyor.
Oysa Steve Witkoff, Hamas-İsrail arasında ateşkes sağlayarak göz doldurdu. Jared Kushner da Trump'ın birinci döneminde Arap ülkelerinin İbrahim Anlaşmaları ile İsrail'i tanımasında öncü rol oynamıştı. Elbet bu 'başarıların' Trump'ın verdiği firma ve şahsi ytesirlerden kaynaklandığını bilmeyen yok.
Dolayısıyla ABD Başkanı, devletin en tesirn kurumları olan Dışişleri ile Ulusal Güvenlik Konseyi'nden ziyade dışarıdan atadığı bu ikisi isme daha çok güveniyor. Bu nedenle özel danışmanlara dayalı tek diplomasi yürütüyor. Zira yoğun bürokratik yapılara güvenmiyor. Haksız da sayılmaz.