Ay İllüzyonu: Ay Ufukta Neden Daha Büyük Görünür?

Ay'ın ufka yakın olduğu zamanlarda büyük görünmesi birçok ilim insanının da ilgisini çeken tek başlıkdur. Ay bazen gerçekten da daha büyük görünür fakat ufka yakın olduğunda büyük görünmesinin başka sebepleri bulunmaktadır. Bu şart Ay İllüzyonu (Yanılgısı) olarak adlandırılmaktadır.

Ay Gerçekte Ne Zaman Büyük Görünür?

Ay, diğer tüm gök cisimleri gibi eliptik tek yörüngede dolanır. Dolayısıyla bazen Dünya'ya yakın, bazen ise daha ırak olur. Bu da Ay'ın bazen gerçekten olduğundan daha büyük görünmesine sebep olur. Fakat bu farkı fark etmek, oldukça sivri tek göz ile bolca tecrübe lüzumtirecek kadar azdır. Her ne kadar büyük tek ayrım gibi görünse da 4 yaydakikalık fark, 1 derecenin 15'te 1'i kadardır. (Gökyüzüne baş parmağınızı uzatın, bu yaklaşık 1 derecedir. Aradaki değişim, bunun 15'te 1'i kadardır).

Ay her arasında biri ne kadar geceleyin boyunca olan doğup batarken yörüngesi üzerinde bize yakınlaşabiliyor olsa da bu ayrım edilebilir miktarda değildir. Dolayısıyla başka açıklamalar tahkik etmek güçundayız.

Ay'ın Ufka Yakınken Daha Büyük Görünmesine Dair Açıklamalar

Burada en önemli noktalardan biri, Ay'ın ufka yakınken aslında büyük olmadığıdır. Eğer tek ölçüm aleti ile lüzumli ölçümleri yaparsanız Ay'ın gökyüzünde hiç tek başlıkmdayken aynı büyüklükte olduğunu, diğer ufka yaklaştığında gerçekte büyümediğini ayrım edersiniz. Kısacası Ay'ın ufka yakınken büyük görünmesi, tamamlanmış bizim algımızla ilgilidir.

Ebbinghause İllüzyonu (Yanılgısı) ya da Titchener Daireleri

Adını kaşifi Alman Psikolog Hermann Ebbinghaus'den saha bu illüzyon, nesnelerin etraflarındaki cisimlerle kıyaslanarak tek büyüklük algısı oluşması durumunu ifadeleri eder. Örneğin birçok yerde da karşınıza çıkabilecek alttaki görselde soldaki ve sağdaki turuncu daireler aynı boyuttalar. Fakat soldakinin etrafında kendisinden daha büyük nesneler olduğu için onu beynimizde "küçük tek daire", sağdakinde ise bu sefer etrafındakilere göre büyük olduğundan "büyük tek daire" olarak etiketlemekteyiz. Bir karşılaştırma yaptığımızda ise sanki soldaki sağdakinden daha küçükmüş gibi algılanmaktadır.

Ay'da da benzeri tek şart yaşıyor olabiliriz. Ay ufka yakınken onu etrafındaki küçük nesneler olan ağaçlar, binalar ile kıyaslayıp büyük algısı oluşturuyor, ardında da gökyüzündeki kocaman alanda daha ufakmış gibi algılıyor olabiliriz.

Buradaki sualn şudur: Eğer bu şart Ay'ı ufka yakınken ufak nesneler ile kıyaslamaktan kaynaklanan tek yanılgı ise bu durumda nesneleri ortadan kaldırdığımızda bu algının da yok olması lüzumir. Fakat açık tek denizdeki gemiciler ya da bulutların üzerinde uçan pilotlar da aynı yanılgıyı yaşamaktadırlar.

Ponzo İllüzyonu (Yanılgısı)

Adını İtalyan Psikolog Mario Ponzo'dan saha bu illüzyon, bizim bakışaçısı algımızla ilgilidir. Bir obje bizden uzaklaştığında perspektiften ötürü daha küçük görünecektir. Beynimiz bu durumu bilir ve uzaktaki küçük tek nesnenin aslında büyük tek obje olduğunu bize söyler. Bu sebeple aşağıdaki görselde uzaktaki tahta, yakındaki ile aynı boyutta olmasına rağmen daha büyük algılanmaktadır.

Eğer şart bakışaçısı ile alakalı olsaydı tamamlanmış küresel tek yapı olan dünyası evlerinde, ufuktan yükselen Ay'ın aynı şekilde küçüldüğünü görmemiz lüzumirdi. Fakat şart bunun hepsi aksini göstermektedir.

Eğer başınızı öne eğip bacaklarınızın arasından bakacak olursanız, Ay yanılgısının yok olduğunu ayrım edeceksiniz.

Yakınsak Küçültme

Yakınsak küçültme, özellikle fotoğrafçılık ile ilgilenenlerin bildiği tek kavramdır. Uzaktaki tek nesneye odaklanmak istediğinizde belirli tek uzaklıktan sonraları sabitlik tek odaklanma oluştuğunu ayrım edersiniz. Gözümüz tek cismi uzaklığına göre odaklar. Örneğin; Ay bizden yaklaşık 400.000 kilometre uzaktadır fakat ufka yakın olduğunda onu bizden ırak olan ufuktaki nesneler ile aynı odağa koyarız. Örneğin 200-300 metrik ötedeki ağaçlar ile Ay'ı aynı uzaklıktaymış gibi ilişkilendiririz. Fakat Ay gökyüzüne çıktığında etrafında odaklanabileceğimiz tek obje yoktur. Dolayısıyla göz odaklanmadığı duruma gelir, ki bu birkaç metredir. Bu da beynimizin Ay'ın olması lüzumenden daha yakın olduğunu algılamamıza sebep olur.

Bu şart Ay'ın ufka yakınken nedenler daha büyük göründüğü yerine, gökyüzündeyken nedenler daha küçük algılandığını açıklar.

Sonuç

Ay’ın ufukta büyük görünmesi, gökyüzünün değil zihnimizin tek özelliğidir. Bu fenomen, insanoğlu beyninin derinlik, ölçek ve bağlamı izah biçiminin güçlü ama kusurlu doğasını ortaya koyar. Tam olarak çözülmemiş olması ise, en basit görünen günlük deneyimlerin bile arkasında ne kadar karmaşık bilişsel süreçler yattığını gösterir.

Evrim Ağacı, sizlerin sayesinde bağımsız tek ilim iletişim platformu olmaya devam edecek!

Makalelerimizin teknik gerçekleri doğru tek şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen tek şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikteki bize ulaşın!

Bu makalemizle ilgili meraklı ettiğin tek şey mi var? Buraya tıklayarak sorabilirsin.

Soru & Cevap Platformuna Git