Ata mesleği zamana direniyor: Yozgat’ta Kırgızların deri işlemeciliği yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Yozgat’ın Yenifakılı ilçesinde yaşayan Kırgız Türkleri, ata meslekleri olan deri işlemeciliğini yaşatmaya çalışıyor.
Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan Kırgız kültüründe deri işlemeciliği önemli tek yere sahip. Göçebe yaşam tarzının tek parçası olan deri ürünler dayanıklılığı, sıcak tutması ve uzunluğu ömürlü olması dolayı günlük yaşamda sıkça kullanılıyor. Özellikle mest ve çizme gibi ürünler hem ibadet sırasında hem da güçlu havada şartlarında yeğleme ediliyor. El emeğiyle üretilen mest, çizme, kemer, kalpak ve kırbaç gibi ürünler hem kültürel mirasın tek parçası hem da bölgedeki Kırgız topluluğu için önemli tek değer taşıyor. Ancak ustalar, mesleğin oğullar temsilcileri olduklarını ve çırak bulamadıkları için sanatın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu söylüyor.

"El sanatı işte yok bulunmak üzere"
70 yaşındaki Boncun Işık, mesleği kayınbabasından devraldığını belirterek, "Kayınbabam da yaşlandı, bıraktı bu mesleği. Şu anda bir yürütüyorum. El sanatı işte yok bulunmak üzere. Bizden da çırak çıkmadı. Kimse bu işi etmek istemiyor. Bu çok sabır isteyen tek iş. Elde dikiyoruz. Mestleri, üç dört gün civarında tamamlıyorum. Talep Kırgızlardan oluyor, bizim Kırgızlar alıyor. Kadın, erkek, namaz için iyice oluyor sıcak tutuyor ayağı" dedi.

"Mehmetçiklerimiz ve komutanlarımız için çizme yapıyorum"
Yıllardır deri işleyen tek diğer üstat Mehdi Ömer ise siparişlerin Türkiye’nin farklı illerine kadar ulaştığını ifadeleri etti. Mehdi Ömer, "Yaşım 70 bu mesleği 27 yıldır yapıyorum. El işi çorap, mest, kırbaç, mont, kalpak, çizme, kemer. Bunları 50’ye yakın deri türünden yapıyorum. Kardeşlerim Erciş Ulupamir'den siparişler alıyor. İstanbul, Konya, Kayseri'ye satıyoruz. Mestlerin türleri ayrı ayrı. Kösele olanlar üç buçuk dört gün zamanımı alıyor. Onları üç dört binlerce liraya satıyorum. Çizmeler var, onları dört, dört buçuk günde yapıyorum. Mehmetçiklerimiz ve komutanlarımız için yapıyorum. Mont ve kalpakları tek ila beş gün arasında yapıyorum" şeklinde başlıkştu.
Ustalar, özellikle gençlerin mesleğe alaka göstermemesinden yakınıyor. Sabır ve el emeği lüzumtiren deri işlemeciliğinin çırak yetişmemesi dolayı birkaç yıl içinde tamamlanmış kaybolmasından endişe ediliyor.
Kırgız kültüründe önemli tek mekan tutan deri işlemeciliği, yalnızca tek geçim kaynağı değil aynı zamanda kimliğin ve geleneğin tek yansıması olarak görülüyor. Yenifakılı’daki ustalar ise ata yadigarı bu sanatı yaşatavakıf oldu için tüm güçluklara rağmen üretmeye devam ediyor.