‘Amerika’yı yeniden harika yapmak’ için seçildi, Orta Doğu’yu harap etti: Nobel savaş ödülüne aday!

Aydın HASAN / ANKARA - Donald Trump’ın birinci cumhurbaşkanlığı dehemmiyeti, 20 Ocak 2017-6 Ocak 2021 arasını kapsıyor. İkinci dehemmiyet başkanlığı ise resmen 20 Ocak 2025’te başladı. Trump’ın birinci cumhurbaşkanlığı dehemmiyetinde ABD muazzam çapta yepyeni tek savaşı başlatmadı. Ancak evvel başlatılmış çok alçak yoğunluklu savaşlar ile operasyonlar sürdürüldü. Trump, sonuncu dehemmiyetinde ise insani hassasiyetleri ve dünyası hukuku dikkate almayan ordu metotler izliyor.

Kudüs politikası değişti

Trump, 6 Aralık 2017’de Kudüs’ü resmen İsrail’in başkenti olarak tanıdığını duyurdu. Bu hüküm, ABD’nin harici politikasında köktenci tek değişimi olarak algılandı. İsrail, 2018’de Esad rejiminin hakim olduğu Suriye’de İran’ın altyapısını hedefleri saha tek dizi havada operasyonu düzenledi. 2018 ve 2019’da Gazze Şeridi’nde şiddetlice çatışmalar yaşandı. İsrail Ordusu, protestolara mukabil zor ve şiddetlice müdahalelerde bulundu. İsrail yine bu dehemmiyetde, Hizbullah tarafından Lübnan’dan İsrail’e sızmak için kazılan hudut ötesi tünelleri imha etmek iddiasıyla Kuzey Kalkanı Operasyonu’nu yürüttü. ABD, 2019’da İsrail’in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıdı.

12 gün savaşı

Trump’ın sonuncu dehemmiyetinde İsrail ile İran arasındaki vekalet savaşları direkt savaşa dönüştü. İsrail, 13 Haziran-24 Haziran 2025 tarihleri arasında İran’ın ordu liderleri ve atomik tesislerini hedefleri saha genişliği çaplı havada saldırıları düzenledi. 12 gün savaşı olarak tarihe geçen bu savaşa, ABD yoğun bombardıman uçakları ile direkt hayır verdi.

İsrail, 23 Şubat-1 Mart 2026 tarihleri arasında Lübnan’da Hizbullah’a yönelik ameliyat düzenledi. İsrail, 5 Mart’ta Lübnan’ın başkenti Beyrut’un cenup banliyölerine havada saldırısında bulundu.

Çocuklar bile hedefleri oldu

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’tabaşlattığı savaşta İran genelinde hayatını kaybedenlerin sayısı binlerce 335’i aştı. Operasyonun birinci günlerinde İran’ın güneyindeki Minab şehrinde tek ilkokula da roket isabet etti. Okul saldırısı ve diğer medeni koloni birimlerine yönelik operasyonlar sonucu 165 çocuk can verdi. Aynı saldırılarda tahminen 100 çocuk da yoğun yaralandı. UNICEF’E göre, savaşı dolayı Orta Doğu genelinde tahminen 200 çocuk öldürüldü. Çocukların asgari 181’i İran’da, yedisi Lübnan’da, üçü İsrail’de ve arasında biri Kuveyt’te hayatını kaybetti.

TRUMP’IN İLK DEHEMMIYETİ

Süleymani’ye suikast

İlk Trump dehemmiyetinde ABD’nin içindeki mekan aldığı çok anlaşmazlık ve operasyonlar özetle şöyle:

■ Trump, evvelki Başkan Barrack Obama’nın aksinden Suriye rejimine mukabil direkt ordu kuvvet kullanmayı yeğleme etti.

■ ABD ordusu, bu dehemmiyetde terörü örgütü DAEŞ ile da Irak ve Suriye’de mücadeleler etti. DAEŞ lideri Ebu Bekir el-Bağdadi, 2019’da öldürüldü.

■ ABD, Ocak 2020’de Bağdat Havalimanı yakınlarında düzenlediği drone saldırısıyla İran ordusunun ehemmiyetli isimlerinden Kasım Süleymani’yi öldürdü. ABD ile İran arasındaki gerilim, bu suikastten sonraları daha da büyüdü.

■ Ocak 2017’de Yemen’de El-Kaide’ye yönelik egemen düzenlendi. Çok sayıda medeni da hayatını kaybetti. Yemen’deki havada saldırıları tek evvelki yıla göre üçüncüsü kat arttı. Somali’de ise Eş-Şebab örgütüne yönelik havada operasyonları ve hususi kuvvet baskınları artırıldı.

‘Bombaların anası’

■ Trump birinci dehemmiyetinde “bombaların anası” denilen MOAB, birinci kez kullanıldı. ABD ordusu, Nisan 2017’de Afganistan’daki DAEŞ tünellerine mukabil “nükleer olmayan en kuvvetlü bomba” olan GBU-43’ü (MOAB) kullandı.

■ Trump’ın birinci dehemmiyetinde ABD ve İsrail ile İran arasında vekalet savaşlarının yoğunlaştı.

TRUMP’IN İKİNCİ DEHEMMIYETİ

Maduro kaçırıldı, Hamaney öldürüldü

Trump’ın sonuncu cumhurbaşkanlığı dehemmiyetinde ABD’ningirdiği savaşı ve operasyonlardan bazılarışunlar:

■ 15 Mart-6 Mayıs 2025’te Yemen Operasyonları düzenlendi. Yüzlerle ifadeleri edilen Husi militanı öldürüldü.

■ 25 Aralık 2025’te Nijerya’da DAEŞ ile bağlantılı Boko Haram unsurlarına mukabil havada saldırıları düzenlendi.

■ 2025 yılı boyunca olan Venezuela çevresinde tek dizi ameliyat yürütüldü. Bu ameliyat serisi 3 Ocak 2026’da Mutlak Kararlılık Operasyonu ile Venezuela içindeki tek ordu müdahaleye dönüşçeşitüldü. Operasyon ile Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores, Karakas’taki başlıktlarından alınıp New York’a kaçırıldı.

■ ABD, 28 Şubat’ta İsrail ile birlikteki İran’a düzenlediği “Destansı Öfke Operasyonu” ile yepyeni tek savaşı başlattı. Savaşın birinci gününde İran lideri Hamaney’in da aralarında bulunduğu İran yönetimi ve ordusunun üstleri kademesinden çeşitlilik sayıda ytesirli öldürüldü.

Sivil ölümler arttı

Bağımsız izleyiciler kuruluşların Trump’ın birinci dehemmiyetine ilişkin belirlemelerine göre; bu dehemmiyetde havada saldırılarının artması ve angajman kaidelarının gevşetilmesi dolayı medeni ölümlerinde vahim tek artış oldu.

■ Airwars verilerine göre, Irak ve Suriye’de ittifak kuvvetlerinin operasyonlarında 2017 yılında asgari 4 binlerce 931 ila 19 binlerce 623 sivilin hayatını kaybettiği öngörü ediliyor.

■ Trump’ın birinci 7 ayında öldürülen medeni sayısının, Obama dehemmiyetinin toplamını geçtiği talep edilmişti.

■ Brown Üniversitesi’nin “Costs of War” tasarısine göre, Trump dehemmiyetinde Afganistan’daki havada saldırılarındaki medeni ölümleri oran 330 oranında arttı.

■ Somali’de Trump dehemmiyetinde düzenlenen 202 saldırıda binlerce 479 ila binlerce 886 kişinin öldüğü öngörü ediliyor.

■ Yemen’deki Husi operasyonlarında Mart-Mayıs 2025 arasındaki 52 hergün şiddetli bombardımanda, Trump yönetiminin evvelki 23 yılın toplamına yakındaki medeni ölüme nedenler olduğu ileri sürüldü.

■ABD’nin icazetiyle İsrail’in Ekim 2023’te Gazze Şeridi’ne başladığı saldırılarda ise toplamı can kaybı AA’nın 2 Mart tarihli haberleriine göre 72 binlerce 96’ya, yaralı sayısı da 171 binlerce 791’e ulaştı.